نمایندگی
شهرها
پشتیبانی
محصولات
فروش
محصولات
کتابخانه مذهبی
قرآن کریم (متن کامل، ترجمه، قرائت و ...)
 
نظرسنجی
سوالی برای نظر سنجی وجود ندارد
نظرات سایرین  |  آرشیو نظرسنجی
برگزيده‌هايي از نهج البلاغه
آشنايي با نهج البلاغه / کتابشناسی / برگزيده‌هايي از نهج البلاغه

كتابشناسی برگزیده‌هایی از نهج البلاغه

1. مطلع الصباحتین و مجمع الفصاحتین = مجمع البحرین و مطلع السعادتین

تألیف: ابو سعادات اسعد بن عبدالقاهر بن اسعد بن محمد بن هبه الله ابن حمزه اصفهانی، ملقّب به «شفرویه» (متوفای 635 یا 640 هـ ق) عالم فاضل و محقق عالیقدر كه از مشایخ سید رضی الدین ابن طاوس حلّی و خواجه نصیر الدین طوسی و كمال الدین ابن میثم بحرانی و از تلامذ، عماد الدین ابوالفرج علی بن سعید بن هبه الله قطب راوندی بوده است. دارای تألیفاتی است از جمله: 1. شرح الولاء فی شرح الدعاء؛ 2. الفائق علی الأربعین؛ 3. توجیه السؤوالات فی حل الإشكالات؛ 4. جامع الدلائل و مجمع الفضائل؛ 5. فضیله الحسین و فضله و مصیبته و قتله.

امّا در كتاب مورد بحث مؤلف كلمات قصار پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ و امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ را در رابطه با حكم و مواعظ از دو كتاب جمع آوری كرده است،[1] یكی نهج البلاغه و دیگری كتاب «الشهاب فی الحِكَم و الاداب» قاضی قضای (454 م) كه حاوی یك هزار و دویست حدیث شریف نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ در آداب و امثال و مواعظ و وصایا می‌باشد و مكرر چاپ شده است. قسم اول كتاب «مطلع الصباحتین» در كتابخانه سلیمانیه استانبول، حمیدیه به شماره 1447 موجود است.[2]

2. اكسیر السعادتین

مؤلف: همان شیخ اسعد بن عبدالقاهر بن اسعد اصفهانی، ابوالسعادات ملقب به «شفرویه» مؤلف در این كتاب بسیاری از كلمات قصار امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ را جمع كرده است چنان كه صاحب ریاض العلماء ذكر نموده است.[3]

صاحب «الذریعه» احتمال داده است كتاب «اكسیر السعادتین» همان كتاب «مجمع البحرین و...» ‌باشد كه به دو نام نامیده شده است[4] ولی صاحب اعیان الشیعه از هر دو كتاب اسم برده است و معلوم می‌شود كه مرحوم شیخ اسعد دو كتاب منتخب از نهج البلاغه داشته است.[5]

3. الطرائف

منتخب از نهج البلاغه، مؤلف معلوم نیست و یك نسخه از آن در كتابخانه غرب در همدان به شماره 5356 موجود است.[6]

4. المختار المنتخب من نهج البلاغه

مؤلف: عبدالقادر به مقدار یك دهم، نهج البلاغه را تلخیص كرده ولی خطبه اول و پایان آن خطبه اول نهج البلاغه و خاتمه آن است. اول آن این چنین است:

«الحمد لله... القاصر عبدالقادر: اخترت و انتخبت مما اختار السید رحمه الله من كلام امیر المؤمنین ... من الخُطب و الكتب و الوصایا و الحِكَم ... و قد فرغت من تسوید هذا المختار المنتخب یوم الأحد رابع عشر من شهر محرم الحرام سنه 1118 فی دار السلطنه اصفهان فی مدرسه مقرب الخاقان آقا كمال».

یك نسخه از آن در كتابخانه آستان قدس در مشهد به شماره 14379 موجود است.[7]

5. طرائف الحكمه و بدائع المعرفه

تألیف: سید محمد تقی ابن امیر مؤمن حسینی قزوینی متوفای 1270 هـ ق از اركان اسلام و دعائم دین و از نوابغ علمای زمان خود بود و ید طولانی در علوم غریبه داشت و مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی شرح حال وی را در كتاب «الكرام البرره» آورده است.[8] از جمله تألیفات او همین كتاب را شمرده است و گفته: آن را در كتابخانه مولی محمد علی خوانساری دیده‌ام و در «الذریعه» گوید: كتاب چنین آغاز شده است: «الحمد لله الذی علّم بالقلم علّم الإنسان ما لم یعلم...» تا آنجا كه گفته: «جمعت فیه طرائف الحكمه و جوامع الكلم من كلام امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ المثمره و بدائع المعرفه و اعتمدت علی ما فی نهج البلاغه...» عناوین آن طریقه، بدیعه و آخر آن: (بدیعه فی احوال الموت..) و در سال 1235 از آن فارغ شده است و قبلاً گفتیم وی شرح فارسی بر نهج البلاغه دارد كه آن را در سال 1268 نوشته است.[9]

طرائف حواشی زیادی دارد كه خود مؤلف به عنوان تعلیقه تدوین نموده و سپس همه كتاب را شرح كرده است. نسخه خطی «طرائف الحكمه» در كتابخانه مسجد اعظم قم به شماره 3781 موجود است.[10] امّا شرح آن در كتابخانه آیت الله مرعشی در قم، به شماره 134 وجود دارد.[11]

6. منتخب نهج البلاغه

تألیف: سید محمد علی بن سید میرزا محمد حسینی شاه عبدالعظیمی نجفی، (1258 ـ 1334) فقیه ماهر و عالم جلیل و اخلاقی كامل مهارت فوق العاده‌ای در اخبار عامه و خاصه داشت.

علامه تهرانی شرح حال وی را در كتاب «نقباء البشر» نوشته و برخی از تألیفاتش را نیز شمرده است[12] و به این كتاب در «الذریعه» در دو جا اشاره كرده و گفته است: در حال حیات مؤلف در نجف اشرف چاپ شده است.[13]

7. خلاصه نهج البلاغه

تألیف: سید قطب علی شاه، و در پاكستان چاپ شده است.[14]

8. منتخب نهج البلاغه، مواعظ اهل الإسلام

تألیف: سید حسین بن نصر الله بن صادق عرب باغی موسوی ارومی تبریزی (1294 ـ 1369) صاحب تألیفات زیاد. خطبه‌هایی است كه مؤلف از نهج البلاغه انتخاب و به فارسی ترجمه كرده و در نماز جمعه در ارومیه همین خطبه‌ها را می‌خواند.

شرح حال او را علامه تهرانی در «نقباء البشر» نوشته و بعضی از كتابهای چاپیش را هم شمرده است از جمله آنها: منتخب نهج البلاغه است.[15] و در «الذریعه» گفته كتاب مزبور در حال حیات مؤلف چاپ شده بود.[16]

9. تلخیص نهج البلاغه

و ترجمه آن به زبان ایتالیایی، از مركز ثقافی ایرانی در واتیكان انتشار یافته است.

10. الدرّه البیضاء

تألیف: سید حسین مدرس واعظ اصفهانی قمشه‌ای، معاصر. منتخباتی است از نهج البلاغه كه مؤلف با شعر فارسی شرح كرده است. و در چاپخانه زیبا در اصفهان سال 1383 هـ چاپ شده است.

11. منتخب نهج البلاغه

تألیف: میرزا محمد بن محمد تقی مشهدی در عهد عالمگیر سال 1172 هـ اول آن چنین است: (ما اعظم اللهم ما نری من خلقك و ما اصغر عظیمه فی جنب ما غاب عنا من قدرتك...) و اول دیباچه: (بهترین كلامی كه به شادابی درر كلماتش تیغ زبان را آبگیری توان نمود).

نسخه‌ آن در كتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.

12. سخنان علی ـ علیه السلام ـ در نهج البلاغه

تألیف: فضل الله كمپانی، معاصر، گزیده‌هایی از نهج البلاغه و ترجمه آنها به فارسی در سال 1394 در تهران چاپ شده است.

13. مختارات من نهج البلاغه

انتخاب كننده: استاد سمیح عاصف الزین. مبوّب و ترجمه به زبان فرانسه كرده است و آن را «دار الكتاب اللبنانی» در بیروت چاپ كرده است.

14. مختارات من نهج البلاغه

تألیف: استاد سمیح عاصف الزین لبنانی، معاصر، انتخاب از نهج البلاغه و تبویب و ترجمه آن به زبان انگلیسی و آن «دار الكتاب اللبنانی» در بیروت چاپ كرده است.

15. منتهب نهج البلاغه

نویسنده، درویش فرج بن محمد صفی اردبیلی سنه 1070 هـ شاید انتخاب كننده هم او باشد. در فهرست كتابخانه فرهنگ اصفهان به شماره 3282/2 ثبت شده است.[17]

16. منتخب نهج البلاغه

نسخه‌ای از آن در ضمن مجموعه ادبی كه در قرن هفتم نوشته شده به علامت كتابخانه امیركبیر ناصر الدین حسین بن محمد بن علی جعفری طغرائی، پیدا می‌شود و در كتابخانه عارف حكمت در مدینه منوّره به شماره 271، ادب موجود است.[18]

17. منتخب نهج البلاغه

مؤلف: احمد علی بابائی، تلخیص و ترجمه به زبان فرانسه.

و آن را كتابخانه امیر در تهران در سال 1392 هـ چاپ كرده است. و ترجمه منتخب نهج البلاغه به نظم و نثر فارسی در سال 1351 ش چاپ شده است.

18. منتخب نهج البلاغه

تألیف: حاج قاسمی. با مقدمه شیخ حسن سعید تهرانی.

و آن حِكَم و كلمات قصار امیر مؤمنان علی ـ علیه السلام ـ است همراه ترجمه فارسی و فرانسه كه آن را انتشارات كتابخانه مدرسه چهل ستون در تهران در سال 1400 هـ منتشر ساخته است.

19. نگرش و نگارشی از نهج البلاغه (سخنان درخشان امام علی ـ علیه السلام ـ )

تألیف: هادی خاتمی بروجردی، معاصر، منتخباتی از نهج البلاغه و ترجمه آنها به فارسی در سال 1402 هـ در تهران چاپ شده است.

20. نهج البلاغه مین حضرت علی لی فرمایا (اقوال علی ـ علیه السلام ـ در نهج البلاغه)

تألیف: سید رفعت امام، زیدی نسب پاكستانی. منتخباتی از نهج البلاغه در لاهور سال 1388 هـ در 160 صفحه توسط مطبوعات (امام آكادمی) چاپ شده است.

21. هزار گوهر

تألیف: سید عطاء الله محدبی، معاصر، هزار كلمه از كلمات امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ آنها را از نهج البلاغه استخراج كرده و به ترتیب حروف تهجّی مرتب ساخته و با نظم و نثر به فارسی ترجمه نموده است. دفتر نشر فرهنگ اسلامی در تهران 1408 هـ چاپ كرده است.

22. پندهای كوتاه از نهج البلاغه

كلمات قصار برگزیده از نهج البلاغه. هیأتی در مؤسسه بنیاد نهج البلاغه برگزیده و به فارسی ترجمه كرده است و در سالهای 1403 و 1404 و 1406 و 140، و 1408 و 1409 هـ در تهران مكرر چاپ شده و آن را خانه فرهنگ اسلامی در كراچی هم در سال 1410 هـ چاپ كرده است و همین كتاب را بنیاد بعثت در تهران به انگلیسی ترجمه و در سال 1410 هـ منتشر ساخته است.

23. منتخبات من نهج البلاغه

تألیف: سید علی احسن هندی بنكالی، و آن را به لغت بنكالی ترجمه نموده و در «دكا» مركز بنگلادش، سال 1988 م، چاپ كرده است.

24. منتخباتی از نهج البلاغه

مترجم: حسین كرمیار به زبان انگلیسی و آن را بنیاد بعثت در تهران در 103 صفحه چاپ كرده است.

25. منتخباتی از نهج البلاغه

تألیف: علامه جلیل، ترجمان كلام الله مؤلف تفسیر شریف المیزان سید محمد حسین طباطبائی تبریزی، نزیل قم متوفای 1402 هـ ق آن را «ویلم جیستیك» به زبان انگلیسی ترجمه كرده و مؤسسه «محمدی تراست» در لندن چاپ كرده است.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . امل الآمل، ج 2، ص 32 و 33؛ ریاض العلماء، ج 1، ص 81؛ مستدرك الوسائل، ج 3، ص 573؛ هدیه العارفین، ج 1، ص 205؛ اعیان الشیعه، ج 3، ص 297؛ معجم المؤلفین، ج 2، ص 247.

[2] . مجله تراثنا، شماره 4، سال 7، ص 49.

[3] . ریاض العلماء، ج 1، ص 81.

[4] . الذریعه، ج 2، ص 278.

[5] . اعیان الشیعه، ج 3، ص 297؛ معجم المؤلفین، ج 2، ص 247.

[6] . تراثنا، شماره 4، سال 7، ص 50.

[7] . تراثنا، شماره 4، سال 7، ص 50 و 51.

[8] . الكرام البرره، ج 1، ص 229 ـ 231.

[9] . الذریعه، ج 15، ص 155.

[10] . فهرست كتابخانه مسجد اعظم، ص 287.

[11] . فهرست كتابخانه آیت الله مرعشی، ج 1، ص 154.

[12] . نقباء البشر، ج 4، ص 1531 ـ 1535.

[13] . الذریعه، ج 14، ص 140 و ج 22، ص 442.

[14] . مرآه التصانیف، ص 271.

[15] . نقباء البشر، ج 2، ص 664.

[16] . الذریعه، ج 22، ص 442.

[17] . فهرست، ج 1، ص 342.

[18] . تراثنا، شماره 4، سال 7، ص 55.

 

 

 

26. در مكتب علی ـ علیه السلام ـ

انتخاب كننده مترجم به زبان فارسی، عالم فاضل میرزا عمران علیزاده در سال 1396 هـ در تبریز در 142 صفحه چاپ شده است.

27. بخشی از نهج البلاغه

انتخاب كننده و مترجم: دكتر اسدالله مبشّری. از نهج البلاغه وصیت امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ به فرزندش امام مجتبی و عهدنامه مالك اشتر را برگزیده و به فارسی ترجمه كرده است و دفتر نشر فرهنگ اسلامی در تهران در سال 1396 هـ چاپ نموده است.

28 ـ 29. روائع نهج البلاغه (زیبایی‌های نهج البلاغه)

تألیف: نویسنده معروف مسیحی «جورج جرداق» مؤلف كتاب «الإمام علی» برگزیده‌ای از نهج البلاغه كه در بیروت چاپ شده است و آن را محمدرضا انصاری به فارسی ترجمه كرده و به نام «زیبائی‌های نهج البلاغه» نامیده و در تهران چاپ شده است. همان كتاب را به همان نام فخرالدین حجازی نیز در 455 صفحه ترجمه كرده و در سال 1396 هـ ق چاپ شده است.[1]

30. منتخب نهج البلاغه

یك نسخه خطی از آن در كتابخانه ملی پارس به شماره 443 موجود است.[2]

31. منتخب نهج البلاغه

انتخاب كننده: محمود بن محمد تقی مشهدی. از نهج البلاغه برگزیده و در عهد عالمگیر سال 1172 هـ ق به فارسی برگردانده و نسخه خی آن در كتابخانه امام رضا ـ علیه السلام ـ در مشهد مقدس موجود است.[3]

32. الخُطب المنتخبه للأعیاد و الجمعات

انتخاب كننده: حاج میرزا آقا، ابن كاظم زاهدی، از نهج البلاغه انتخاب كرده و به فارسی ترجمه كرده است و در سال 1376 هـ در تهران چاپ شده است.

33. منتخب نهج البلاغه

خواجه صائن الدین علی بن محمد بن افضل الدین محمد اصفهانی تركهی متوفای 830 هـ از نهج البلاغه بعضی كلمات قصار را انتخاب كرده و به فارسی ترجمه نموده است.[4]

34. تحفه العابدین

مواعظی كه از نهج البلاغه اقتباس شده است.

تألیف: سید مهدی ابن سید صالح طباطبایی حكیم نجفی، ‌متوفای 1312 هـ .[5]

35. الصیاغه من نهج البلاغه

تألیف: شیخ طه یاسین هنداوی. مقیم اهواز. فاضل، ادیب، نویسنده و شاعر.

بعضی از خطبه‌های نهج البلاغه را انتخاب كرده و شرح نموده و به این اسم نامیده است.

مؤلف، كتاب دیگری دارد درباره صحت انتساب محتوای نهج البلاغه به امیرالمؤمنین در دو جزء كه آن را «هذا هو الحق» نامیده است.[6]

36. مستطرفات نهج البلاغه = (المستطرفات فی شرح نهج الهداه)

تألیف: شیخ فخر الدین بن محمد بن علی بن احمد بن طُریح طریحی رماحی مسیلمی نجفی، متوفای 1081 یا 1085 هـ .[7]

37. الروائع

برگزیده‌های ادبی است از نهج البلاغه كه آن را «فؤاد افرام بستانی» در بیروت انتشار داده است و آن پنج فصل و هر فصل ده بخش كه در مجموع پنجاه بخش انتشار یافته بخش اول از فصل اول: علی بن ابی طالب و نهج البلاغه (به عنوان مقدمه) بعد برگزیده‌های خود را به ابواب و عناوین تقیسم كرده:

باب اول: الحكم و الآراء: الحكم، الآراء، القضاء و القدر، الإیمان و الكفر و الشك و الإستغفار، الإنسان، المراه، قوام الدنیا، صفه الزاهدین، مدح الدنیا.

باب دوم: الرسائل و الوصایا، الكتب، الوصایا، العلم و المال.

باب سوم: الخطب و الإدعیه، و مكرر در بیروت در تیراژ وسیع چاپ شده است.

38. شرح النهج = (شرح خطبه همام من النهج)

تألیف: فاضل شریف میر آصف قزوینی متوفای 1136 هـ .

شرح خطبه همام از نهج البلاغه است.[8]

39. شرح النهج = (ترجمه عهدنامه مالك اشتر)

تألیف: میرزا محمد ابراهیم نواب تهرانی ملقب به «مدایح نگار» (بدایع نگار)[9] ابن محمد مهدی نواب (متوفای 1299 هـ) عالم ادیب و مورخ فاضل و محدث متبحر، و دارای تألفات زیاد از جمله: 1. فیض الدمع، در مقتل امام حسین ـ علیه السلام ـ كه در سال 1286 هـ چاپ شده؛ 2. خسروی نامه؛ 3. عقد اللئالی در تاریخ؛ 4. ترجمه عهد الإمام امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ الی مالك اشتر. مؤلف عهدنامه امام را به زبان فارسی شرح و ترجمه كرده و از آن در سال 1273 فارغ شده است.

مرحوم نواب اهل خیر بود و به پخش و نشر كتب دینی علاقمند بود و كتاب شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید در سال 1271 هـ به امر ایشان در تهران چاپ گردید.[10]

40. شرح خطبه همام

مؤلف: میرزا ابوالقاسم ابن میرزا احمد شیخ الإسلام اصطهباناتی. معاصر.[11]

41. شرح خطبه شقشقیّه

مؤلف: شیخ میرزا ابوالمعالی ابن علامه حاج محمد ابراهیم كلباسی خراسانی اصفهانی متوفای 1315 هـ در كتاب «البدر التمام» ذكر كرده است.[12]

42. دستور حكمت

مؤلف: شیخ احمد بن حافظ عقیلی ادیب كرمانی مؤلف كتاب «سالارنامه» .

دستور حكمت، شرح فارسی عهدنامه مالك اشتر كه به دستور «علاء الملك سید محمود خان طباطبائی تبریزی» تألیف كرده و در سال 1321 هـ ق چاپ شده است.[13]

43. دستور حكومت

ترجمه و شرح عهدنامه امیرالمؤمنین به مالك اشتر.

مؤلف شیخ محمدعلی واعظ ابن علی اصغر تهرانی، معروف به «همت آبادی».

مقاله‌ای را زیر عنوان «مقاله فی الكفر» پایان بخش كتابش قرار داده كه در رد كتاب موسوم به «مقاله فی الإسلام»[14] است.

44. دستور حكومت = (دستور حكمت)

ترجمه عهدنامه مالك اشتر. مؤلف: میرزا محمد علی خان بن میرزا محمد حسین خان ذكاء الملك معروف به «فروغی اصفهانی» و در ایران چاپ شده است.[15]

45. دستور حكمت (و دستور حكومت)

ترجمه عهدنامه مالك اشتر (فارسی) از احمد بن حافظ عقیلی كرمانی متخلص به «ادیب» متوفای 1329، و این كتاب در سال 1321 هـ ق چاپ شده است، خطبه آن از «ذكاء الملك فروغی» است.[16]

46. دستور حكومت (ترجمه عهدنامه مالك اشتر)

(فرانسه) از سرهنگ صادقیان در سال 1335 چاپ شده است.[17]

47. دستور حكومت = (ترجمه عهدنامه مالك اشتر)

(انگلیسی) از سید باقری در سال 1335 چاپ شده است.[18]

48. دستور حكومت

ترجمه و شرح مالك اشتر (فارسی) نوشته شیخ محمد علی واعظ همت آبادی، چاپ شده است.[19]

49. تحفه الولی

شرح و ترجمه عهدنامه مالك اشتر.

تألیف: مولی محمد حسین ابن احمد بن محمد بن سمیع یزدی و در سال 1227 هـ در مشهد به امر والی آن جا شاهزاده «ولی میرزا» تألیف كرده است و اول آن چنین آغاز شده است: (طرازنده اورنك پادشاهی ممالك وسیعه سخن طرازی) و نسخه‌ای از آن در كتابخانه‌های كربلا دیده شده است.[20]

50. آداب الملوك

فارسی در شرح عهدنامه مالك اشتر.

تألیف: سید میرزا رفیع الدین نظام العلماء ابن میرزا علی اصغر بن میرزا رفیع بن میرزا ابوطالب وزیر ابن میرزا سلیم نائب الصداره طباطبائی تبریزی (متوفای 1326 هـ) و در سال 1320 در 323 صفحه چاپ شده است.[21]

51. ترجمه الكلمات القصار

ترجمه میرزا احمد علی سپهر (مورخ الدوله) نزدیك 700 كلمه از كلمات قصار امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ را به فارسی و فرانسه ترجمه كرده و در سال 1312 در تهران چاپ شده است.[22]

54. شرح النهج، شرح بعض كلمات قصار نهج البلاغه

تألیف: ملا اسماعیل نهج البلاغه محمد حسین مازندرانی اصفهانی خاجوئی متوفای 1173 هـ عالمی جامع و از اكابر فقها و متكلمین امامیه در عهد نادری بود كه به حسن اخلاق وعزت نفس و اخلاص به ائمه هدی ـ علیهم السّلام ـ و عدم اعتناء‌به صاحبان پول و مقام شهرت داشت و از كسانی كه علم را وسیله مقاصد دنیوی می‌نمودند، بسیار تنفر داشت. به همین جهت در نظر عامّه مردم احترام داشت حتی نادرشاه با آن صولت و سطوتی كه داشته، به جز او كس دیگری را وقعی نمی‌گذاشت، فقط اوامر و دستورات او را دستور العمل می‌دانست و تألیفات سودمندی دارد از جمله شرح بعضی از كلمات قصار امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ است.[23] نسخه خطی این كتاب در ضمن مجموعه‌ای در كتابخانه رضوی موجود است و خصوصیات آن در جلد 5 در ص 104 شماره 566 از اخبار مخطوطه ذكر شده است.[24]

53. ترجمه عهدنامه مالك اشتر

(سلوك الولاه = سلوك ولاه العدل = آداب الولاه = رساله فی سلوك الولاه)

تألیف: علامه مجلسی مولی محمد باقر بن محمد تقی اصفهانی (متوفای 1110 هـ) و آن شرح فارسی عهدنامه مالك اشتر است و در فهرست تصانیف علامه به عنوان ترجمه ذكر شده است. داماد وی میرزا كمال در كتاب «البیاض الكمالی» گفته است نوشته علامه مجلسی ترجمه مختصری بوده و لكن آن را حاج محمد صالح قزوینی به تفصیل شرح كرده است. بنابراین تألیف قزوینی شرح شمرده می شود.

علامه تهرانی می‌گوید: یك نسخه از آن را به ضمیمه شرح فارسی نامه امام ـ علیه السلام ـ به عثمان بن حنیف والی بصره، اخیراً در كتابخانه امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ دیدم.[25]

54. شرح النهج، شرح خطبه شقشقیه

تألیف: بعضی از متأخرّین. اول آن این چنین است: «الحمد لله الذی ارسل محمداً بالهُدی و دین الحق...» و نسخه‌ای از آن پیش استاد علی خاقانی موجود بود.[26]

55. ترجمه عهد مالك اشتر

تألیف: شیخ محمد هادی بن محمد حسین قائنی، آن را در سال 1323 هـ ق تألیف كرده و در سال 1315 شمسی چاپ شده است و نامبرده كتاب دیگری دارد به نام «ترجمه الأدب الكبیر».[27]

56. شرح النهج

ترجمه فارسی شش نامه و دو خطبه و بعضی كلمات قصار علی ـ علیه السلام ـ در 112 صفحه و آن را بعضی از متأخرین از ناسخ التواریخ استخراج كرده‌اند و نسخه خطی آن در كتابخانه رضوی موجود است.[28]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . كتابشناسی ملی بهار و تابستان 1356، ص 89.

[2] . فهرست، ج 2، ص 39.

[3] . الذریعه، ج 14، ص 147 و ج 22، ص 442.

[4] . الذریعه، ج 14، ص 140.

[5] . مصادر نهج البلاغه، ج 1،‌ص 256.

[6] . تراثنا، شماره 4، سال 7، ص 61، فی رحاب نهج البلاغه.

[7] . الذریعه، ج 21، ص 12.

[8] . الذریعه، ج 14، ص 113.

[9] . المآثر و الآثار، ص 140.

[10] . منتظم ناصری، ج 3، ص 76؛ المآثر و الآثار، ص 186؛ الكرام البرره، ج 1، ص 23؛ الذریعه، ج 4، ص 118 و 119 و ج 4، ص 113.

[11] . الذریعه، ج 14، ص 114.

[12] . الذریعه، ج 14، ص 222.

[13] . الذریعه، ج 8، ص 153 و ج 14، ص 115.

[14] . الذریعه، ج 8، ص 153.

[15] . الذریعه، ج 8، ص 153.

[16] . الذریعه، ج 4، ص 118؛ فهرست مشار، ج 1، ص 1417.

[17] . الذریعه، ج 16، ص 181؛ فهرست مشار، ج 1، ص 1418.

[18] . الذریعه، ج 16، ص 181؛ فهرست مشار، ج 1، ص 1418.

[19] . الذریعه، ج 8، ص 153 و ج 13، ص 374.

[20] . الذریعه، ج 3، ص 480.

[21] . الذریعه، ج 1، ص 29 و 30 و ج 13، ص 274 و ج 13، ص 126؛ فهرست مشار، ج 1، ص 23.

[22] . الذریعه، ج 4، ص 130؛ ج 14، ص 115 و 116.

[23] . ریحانه الادب، ج 2،‌ص 105 و 106.

[24] . الذریعه، ج 14، ص 116.

[25] . الذریعه، ج 4، ص 119 و ج 14، ص 116.

[26] . الذریعه، ج 14، ص 117.

[27] . الذریعه، ج 4، ص 119 ـ 120.

[28] . الذریعه، ج 14، ص 117 و 118.

57. شرح النهج

تألیف: مولی محمد تقی، والد علامه مجلسی متوفای 1070 هـ و آن شرح فارسی «خطبه الإستسقاء» است كه قسمتی از آن در نهج البلاغه آمده است.[1]

58. شرح النهج (بخش گهرها)

تألیف: شیخ محمد تقی قمی جاپلقی. شرح و ترجمه كلمات قصار علوی به زبان فارسی است و اسم آن «بخش گهرها» و در ایران چاپ شده است.[2]

59. شرح النهج

شرح و ترجمه تعدادی از خطبه‌ها و نامه‌ها و كلمات قصار امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ به فارسی.[3]

تألیف: میرزا محمد تقی خان بن محمدعلی، متخلّص به «سپهر» ملقّب به «لسان الملك»، ادیب، مورخ و مؤلف كتاب عظیم «ناسخ التواریخ» متوفای 1297 هـ .[4]

60. شرح النهج

تألیف: مولی محمد تقی بن حسین علی هروی حائری متوفای 1299 هـ و در كتاب خود «نهایه الآمال» ذكر كرده است كه این كتاب شرح مفصل خطبه همام در اوصاف متقین است.[5]

61. منظومه عهدنامه حضرت امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ به مالك اشتر

ناظم: میرزا جهانگیر خان ناظم الملك حسین مرندی ملقب و متخلص به ضیائی، و در ایران چاپ شده است.[6]

62. شرح النهج

تألیف: میرزا جهانگیر خان ناظم الملك ضیائی (متوفای 1352 هـ).

وصایای سه گانه امیر مؤمنان علی ـ علیه السلام ـ به فرزندش امام حسن مجتبی ـ علیه السلام ـ كه در نهج البلاغه ذكر شده به تاریخ 1329 هـ به نظم كشیده و به تفصیل شرح نموده است و در استانبول در همان سال با متن وصایای امام ـ علیه السلام ـ چاپ شده است.[7]

63. شرح النهج

تألیف: شرح محمد حسن بن علی محمدی بجنوردی (متولد 1345 هـ) از كودكی مقیم نجف اشرف بوده و در مدرسه سید یزدی حجره داشت و حافظ قرآن و مقداری از نهج البلاغه بود، ظاهراً هنوز شرح وی به اتمام نرسیده است.[8]

64. نور الیقین (فی شرح خطبه صفات المؤمنین)

تألیف: میرزا حسین شفیعی. خطبه همام را به فارسی شرح و ترجمه كرد و آن را «نور الیقین» نامیده است. و در سال 1372 در ایران چاپ شده است.[9]

65. هدایات الحسام فی عجائب الهدایات للحكام

اسم تاریخی ترجمه عهدنامه مالك اشتر به فارسی است. تألیف ادیب حكیم میرزا محمد حسین بن علی نقی همدانی ـ برادر میرزا محمد واعظ همدانی ـ و آن را در سال 1308 به اسم والی كرمانشاه «زین العابدین حسام الملك» تألیف كرده است و یك نسخه از آن به تاریخ كتاب 1311 هـ در كتابخانه محتشم السلطنه اسفندیاری در تهران موجود است.[10]

66. تقویم الاود و مداواه العمد

تألیف: سید سبط حسن بن سید وارث حسین جایسی لكهنوی (1296 ـ 1354)

و كتاب چنین آغاز شده است: «الحمد لله الوتر الصمد الذی رفع السماء بلاعمد». و آن شرح خطبه‌ای است كه اول آن چنین است: «لله درّ فلان فلقد قوم الاود و داوی العمد». و این كتاب كه مجموعاً 78 صفحه است در این بحث می‌كند كه مراد از «فلان» در آن خطبه كیست؟ و در لكهنو چاپ شده است.[11]

67. هدیه الأمم و مجله الآداب و الحِكَم

تألیف: حاج محمد صادق معروف به «غازی» ابن حاج محمد علی بن علی محمد بن اللهوردی تبریزی. در سال 1327 هـ تألیف و در همان سال هم چاپ شده است.[12]

68. شرح النهج (شرح عهدنامه مالك اشتر)

تألیف: مولی محمد صالح بن محمد باقر قزوینی روغنی مؤلف شرح كامل نهج البلاغه و آن شرح عهدنامه مالك اشتر به فارسی است و آن را از شرح كامل استخراج نموده و بر هر صفحه اشعار و مطالب سودمندی هم افزوده است و مقدمه‌ای هم بر اول آن اضافه كرده است و ظاهراً در سال 1094 از تألیف آن فارغ شده است و نسخه‌ای از آن در مدرسه سپهسالار سابق و دیگری در كتابخانه محتشم السلطنه اسفندیاری موجود است.[13]

69. منشور الادب الالهی، و دستور العمل كارگاهی

شرح فارسی وصیت امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ به فرزندش امام مجتبی ـ علیه السلام ـ ومختصر آن را در شرح كامل نیز درج كرده است.

تألیف: مولی محمد صالح روغنی مذكور.[14]

70. كتاب ا خلاق النفسیه فی شرح خطبه الوصیه

شرح فارسی خطبه وصیت امیر مؤمنان علی ـ علیه السلام ـ به فرزندش امام مجتبی ـ علیه السلام ـ است.[15]

71. صد كلمه

ترجمه و شرح صد كلمه از كلمات قصار در نهج البلاغه، تألیف: مرحوم حاج شیخ عباس بن محمد رضا محدث قمی و در سال 1353 چاپ شده است.[16]

72. شرح خطبه شقشقیه

تألیف: سید مفتی میر محمد عباس ابن سید علی اكبر شوشتری لكهنوی متوفای 1306 هـ و آن شرح خطبه شقشقیه به زبان فارسی است كه در سال 1287 در هند چاپ شده است. در حاشیه این نسخه تعلیقاتی هم به عربی وجود دارد و آن را به امر نوّاب معتمد الدوله مختار الملك سید محمد خان بهادر ضیغم جنگ تألیف كرده است.[17]

73. درّ ثمین

تألیف: عالم فقیه واعظ ادیب شیخ عبدالحسین ابن شیخ محمد طاهر ابن علامه شیخ محسن دزفولی و آن شرح فارسی خطبه همام در وصف متقین است و هر كجا از شرح یك جمله فارغ شده آن را به فارسی به نظم كشیده است و نسخه‌ای از آن در كتابخانه پسرش شیخ محمد علی معزی مؤلف كتاب «تجدید الدوارس» و «مفتاح التحقیق» موجود است. مؤلف، اشعاری جالبی هم دارد كه در «مخزن الدرر» ذكر شده است و تخلّص وی در آن «بهار» است.[18]

74. شرح خطبه قاصعه

شرح خطبه قاصعه به زبان فارسی است.

و مؤلف آن مولی عبدالكریم بن محمد یحیی قزوینی معاصر شاه سلطان حسین صفوی متوفای 1136 هـ می‌باشد كه تمام آن را در كتاب خود «نظم الغرر» در باب 15 آورده است.[19]

75. نظم الغرر و نضد الدرر

تألیف: عبدالكریم بن محمد یحیی بن محمد شفیع قزوینی معاصر شاه سلطان حسین صفوی (1101 ـ 1135) مؤلف در این كتاب نظم «غررالحكم و درر الكلم» آمدی را تغییر داده و تمام كلمات قصار نهج البلاغه را هم بر آن افزوده و شرح كرده است. و مجلدات این كتاب ارزشمند به طور پراكنده در كتابخانه‌های مختلف ایران یافت می‌شود.[20]

76. محفظه الأنوار

تألیف: سید عبدالله ابن ابوالقاسم ابن علم الهدی عبدالله بلادی بهبهانی بوشهری (1291 ـ 1372) شرح فارسی كلماتی است كه از كلمات قصار امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ از نهج البلاغه برگزیده و در سال 1343 هـ چاپ شده است.[21]

77. شرح النهج

تألیف: شیخ محمد علی بن ابی طالب مشهور به علی بن ابیطالب حزین زاهدی گیلانی اصفهانی متوفی در بنارس هند سال 1181 هـ و آن شرح و ترجمه به فارسی بعضی از خُطب نهج البلاغه است.[22]

78. تفسیر الخطبه الشقشقیّه

تألیف: «شریف مرتضی علم الهدی علی بن حسین موسوی» (متوفای 436 هـ).

و آن را «شیخ ابوالحسن محمد بن محمد بصروی» در فهرست تصانیف سید مرتضی ذكر كرده است.[23]

79. شرح النهج

تألیف: «خواجه صائن الدین علی بن محمد بن أفضل الدین محمد تركه» (متوفای 830 هـ).

شرح حال وی را صاحب ریاض نوشته و گفته است: تألیفات وی زیاد است از جمله شرح و ترجمه بعض كلمات امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ از نهج البلاغه به زبان فارسی است.[24]

80. التوضیحات التحقیقیه در شرح خطبه شقشقیه

تألیف: «سید علی اكبر ابن سید محمد سلطان العلماء لكهنوی» (متوفای 1326 هـ).

شرح حال وی را سید علی نقی نقوی در «مشاهیر علماء الهند» نوشته است.[25]

81. شرح النهج

تألیف: «امیر علی شیر بن گنجینه بهادر نوائی جغتائی هروی» ملقب به «نظام الدین» (841 ـ 906 هـ).

وزیر «سلطان حسین میرزا بایقرای گوركانی» (875 ـ 911) آثار قلمی و تألیفات نوائی زیاد است و به زبان تركی و فارسی هر دو كتاب نوشته و شعر گفته است و در كتاب «تحفه سامی» صفحه 180 غیر از پنج دیوانش شانزده كتاب بر او شمرده است و گفته: «نوائی» كلمات قصار «علوی» را به نظم كشیده و برای هر كلمه یك رباعی سروده است.[26]

82. شرح النهج

شرح خطبه شقشقیه. تألیف: «تاج العلماء سید علی محمد ابن سلطان العلماء سید محمد بن دلدار علی نصیر آبادی» (متوفای 1312 هـ) «سید علی نقی نقوی لكهنوی» در «مشاهیر علماء الهند» گفته است.[27]

83. شرح النهج به فارسی

ترجمه و شرح و توضیحات عهدنامه امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ به مالك اشتر.

تألیف: «مولی محمد كاظم بن محمد فاضل مشهدی مدرس و خادم حرم رضوی». و آن را به درخواست «اعتماد الدوله شاه قلی خان» نوشته است. نسخه آن ضمن مجموعه‌ای در كتابخانه آستان قدس موجود است و تاریخ كتابت آن 1377 هـ می‌باشد.[28]

84. اساس السیاسه فی تأسیس الریاسه

تألیف: واعظ ماهر، شهیر به «سلطان المتكلمین»، «شیخ د ابن موسی اسماعیل بن عبدالعظیم بن محمد باقر كجوری مازندرانی» نزیل تهران (متوفای 14 شعبان 1353 هـ ) و آن شرح عهدنامه امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ به «مالك اشتر» است و نسخه آن پیش فرزندش مشهور به «ملك المتكلمین اخلاقی» موجود است.[29]

85. شرح النهج

و آن ترجمه عهدنامه «مالك اشتر» به نظم تركی است و در سال 1304 هـ در اسلامبول چاپ شده است. ناظم «محمد جلال الدین» و شاید از علمای عامّه است.[30]

86. شرح النهج

تألیف: «شیخ محمد قوام الدین بن حبیب الله قمی». شرح كلمات قصار امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ .[31]

87. شرح النهج

شرح نزدیك به صد كلمه از كلمات قصار كه در نهج البلاغه ذكر شده است.

تألیف: «شیخ محمد بن نصار حویزی»، معاصر «شیخ بهائی» مؤلف كتاب «الإمامه» كه نسخه‌ای از آن در كتابخانه حسینیه شوشتریها در نجف اشرف موجود است و شرح مذكور را به آخر آن ملحق كرده است.[32]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . الذریعه، ج 14، ص 118.

[2] . الذریعه، ج 14، ص 119.

[3] . الذریعه، ج 14، ص 119.

[4] . ریحانه الادب، ج 5، ص 119.

[5] . الذریعه، ج 14، ص 120.

[6] . ریحانه الادب، ج 5، ص 120.

[7] . الذریعه، ج 14، ص 122.

[8] . الذریعه، ج14، ص 123.

[9] . الذریعه، ج 14، ص 124.

[10] . الذریعه، ج 14، ص 125؛ ج 25، ص 163.

[11] . الذریعه، ج 14، ص 126 و ج 4، ص 395 و 396.

[12] . الذریعه، ج 14، ص 128 و ج 25، ص 206.

[13] . الذریعه، ج 14، ص 129.

[14] . الذریعه، ج 14، ص 129.

[15] . الذریعه، ج 14، ص 129.

[16] . الذریعه، ج 14، ص 130.

[17] . الذریعه، ج 14، ص 130.

[18] . الذریعه، ج 14، ص 131.

[19] . الذریعه، ج 14، ص 133.

[20] . الذریعه، ج 24، ص 218.

[21] . الذریعه، ج 24، ص 134.

[22] . الذریعه، ج 14، ص 135.

[23] . الذریعه، ج 4، ص 348 و ج 14، ص 137.

[24] . الذریعه، ج 4، ص 140.

[25] . الذریعه، ج 4، ص 141 و ج 4، ص 499.

[26] . الذریعه، ج 14، ص 142؛ ریحانه الأدب، ج 6، ص 238 ـ 241.

[27] . الذریعه، ج 14، ص 142.

[28] . الذریعه، ج 14، ص 144.

[29] . الذریعه، ج 2، ص 7 و ج 14،‌ص 146.

[30] . الذریعه، ج 14، ص 144.

[31] . الذریعه، ج 14، ص 146.

[32] . الذریعه، ج 14، ص 147.

88. دراسات النهج (شرح عهدنامه مالك اشتر)

تألیف: «شیخ محمد مهدی ابن شیخ عبدالكریم شمس الدین عاملی». و در سال 1376 هـ در نجف اشرف چاپ شده است.[1]

89. نغمه الهی

تألیف: «محیی الدین شیخ مهدی بن ابی الحسن بحرانی قمشه‌ای، تهرانی» به تخلّص «الهی» مدرس در معقول. و آن شرح خطبه همام در وصف متقین است و آن را با شعر فارسی شرح كرده و آن چاپ شده است.[2]

90. رموز الإماره

تألیف: «میرزا احمد» مشهور به «وقار» ارشد اولاد «میرزا محمد شفیع» متخلّص به «وصال» شاعر شهیر شیرازی (1232 ـ 1298 هـ) مدفون در مزار شاه چراغ. و آن شرح عهدنامه مالك اشتر به شعر فارسی است. در اول منظومه خود اسم «معتمدالدوله و فرهاد میرزا» را آورده است. در شیراز به سال 1331 در چاپخانه محمدیه چاپ شده است.[3]

91. شرح النهج (شرح خطبه شقشقیه)

تألیف: «شیخ مولی هادی بنابی» شارح خطبه زینبیّه.[4]

92. شرح عهد مالك الأشتر (به فارسی)

تألیف: «علامه شیخ هادی ابن موسی حسین بن محسن ابن عبدالله بن محسن بن حسین بیرجندی» (1277 ـ 1319 هـ) و در سال 1355 هـ در تهران به طبع رسیده است.[5]

93. روض المنی فی المختار من قصار كلمات امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ

شرح كلمات قصار امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ كه در آن اشعار و احادیث و حكایات مناسب هم ذكر شده است.

تألیف: «سید علی اكبر بن رضی ابن محمد تقی رضوی قمی برقعی» (متولد 1317 هـ).[6]

94. دُرر الكلم (ترجمه كلمات قصار امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ (فارسی).

تألیف: «سید علی اكبر برقعی» متخلّص به «كاشف» و مؤلف كتاب دیگر در همین موضوع به نام «روض المنی» در شماره قبل از آن اشاره شد.[7]

95. كشف السحاب فی شرح الخطبه الشقشقیه

تألیف: «ملاح حبیب الله بن علی مدد بن رمضان كاشانی» (متوفای 1340 هـ) از علمای امامیه قرن چهاردهم. زاهد و متقی و عرفان مسلك دارای اخلاق حمیده بود.[8]

96. التقاط الدُرر (منتخب شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید)

تألیف: «محمد بن حاج قنبر كورعلی مدنی كاظمی» (حدود سال 1300 فوت كرده است.) و از تألیف آن سال 1283 فارغ شده است و از شرح ابن ابی الحدید هر آن چه راجع به اخلاق و حكم و آداب بوده، استخراج كرده است و نسخه‌ای از آن در كتابخانه «سید حسن صدر»[9] موجود بود.

97. منتخب وصایا امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ در حِكَمه

با حروف تهجی تنظیم شده و در آخر آن وصیت امام به فرزندش امام حسین ـ علیه السلام ـ آمده است و یك نسخه از آن به خط نستعلیق به قلم «میر قاسم قره‌باغی» به تاریخ 911 هـ در كتابخانه «خدیویه مصر» موجود است كه در حواشی آن تعلیقاتی به فارسی نوشته شده است.[10]

98. شرح الكلمات المائه

(منهاج العارفین فی شرح كلمات امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ ) كه شرح صد كلمه از كلمات قصار امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ است.

تألیف: «شیخ كمال الدین میثم بن علی بحرانی» (متوفای 679 هـ) مؤلف سه شرح: (كبیر، متوسط و صغیر) بر نهج البلاغه دارد كه اول آن چنین آغاز شده است: «یا ذا الجلال یا حیّ یا قدُّوس یا سلام».[11]

99. شرح الخطبه الشقشقیّه

تألیف: میرزا محمد ابن شاه ابوتراب محمد علی حسینی یا حسنی معروف به «گلستانه»، ‌ملقب به «علاء الدین» (متوفای 1110 هـ ) در اوائل آن به كتابش «حدائق الحقایق = بهجه الحدائق» احاله كرده و گفته: شكایت امیرمؤمنان را به طور كامل آورده‌ام به طوری كه در جای دیگر پیدا نمی‌شود و گویا این شرح مكمّل كتاب «حدائق» او است و لیكن در اواسط خطبه قطع كرده است و نسخه‌ای از آن دیده شده كه تاریخ كتابت آن 1246 هـ بوده است.[12]

100. شرح خطبه اول نهج البلاغه (اول الدین معرفته و كمال معرفته التصدیق به)

تألیف: ملا محمد كاظم، معروف به «آخوند خراسانی» (1255 ـ 1329 هـ) صاحب كتاب «كفایه لأصول».

وی این شرح را تقریر كرده و شاگردش شیخ عبدالرسول اصفهانی داماد شیخ محمد بن مولی علی محمد طالقانی نوشته است و از روی خط او سید هادی ابن سید عباس بن سید محمد فشاركی (متوفی 1354 هـ) استنساخ كرده است و نسخه اخیر در كتابخانه شیخ محمد رضا فرج الله در نجف اشرف موجود بود.[13]

101. نصایح الملوك و آداب السلوك

شرح عهدنامه امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ به مالك اشتر.

تألیف: «مولی ابوالحسن شریف عاملی غروی اصفهانی» (متوفای 1138 هـ) صاحب كتاب «الأنساب» و غیره. كتاب چنین آغاز شده است:

«حمد بی‌حد و ثنای بی‌عدد قادری را رواست» و آن را به اسم «سلطان حسین صفوی» (1135 هـ) تألیف كرده است. كتاب دارای مقدمه و پنج باب است و یك نسخه از آن به تاریخ كتابت 1118 هـ در (سپهسالار سابق) موجود است.[14]

102. التحفه السلیمانیه

ترجمه عهدنامه مالك اشتر به فارسی.

تألیف: «سید ماجد بن محمد حسینی بحرانی» آن را به اسم «شاه سلیمان صفوی» (متوفای 1106 هـ) تألیف كرده و در سال 1301 هـ در ایران چاپ شده است.[15]

103. الراعی و الرعیه

در شرح عهدنامه امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ به عامل خود «مالك اشتر» هنگامی كه او را به مصر فرستاد شرح مبسوط تحلیلی است كه قوانین جدید و قواعد حكومت اسلام مورد مقایسه قرار گرفته است و كتاب؛ حقّاً در موضوع خود بی‌نظیر است و در سال 1358 هـ در نجف چاپ شده است. تألیف: حقوقدان معاصر: «توفیق الفكیكی بغدادی محامی» (1321 ـ 1389 هـ).[16]

104. فرمان مبارك شرح عهدنامه امیر المؤمنین، فارسی، مطبوع

تألیف: نویسنده فرزانه مرحوم «جواد فاضل لاریجانی» (متوفای 1380 هـ).

105. شرح عهد امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ

تألیف: «میرزا حسن بن سید علی موسوی قزوینی» (1319 ـ 1358 هـ) آن را در 21 فصل تنظیم نموده و نزدیك به 5000 هزار بیت است و آن جلد دوم كتابش (تاریخ مصر قدیم) است.[17]

106. شرح عهد امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ

تألیف: «میرزا محمد بن سلیمان تنكابنی» (متوفی 1302 هـ) صاحب «قصص العلماء» از علمای اوائل قرن چهاردهم هجری می‌باشد، تألیفات متنوعی دارد كه فهرست همه آنها را در كتاب قصص العلمای خود نگاشته است و از جمله آنها همین شرح عهد امیرالمؤمنین به «مالك اشتر» است.[18]

 

107. شرح عهد امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ

تألیف: «شیخ هادی بن محمد حسین قائینی بیرجندی» فارسی و در سال 1333 هـ تألیف كرده و در سال 1315 شمسی به همراه ترجمه «الأدب الكبیر»؛ «ابن مقفّع» چاپ شده است.[19]

108. سیری در نهج البلاغه

تألیف: «متفكر شهید استاد علامه، شیخ مرتضی مطهری.

به طوری كه از اسم آن پیداست، این یك سیر كوتاه در اعماق نهج البلاغه است و نخستین گامی است كه استاد شهید برای تحقیق عمیق و دقیق در محتوای نهج البلاغه و شناخت مكتب علی ـ علیه السلام ـ برداشته و راه را برای دیگران گشوده است.

وی در مقدمه كتاب می‌نویسد:

«اكنون دو كار لازم در مورد نهج البلاغه در پیش است: یكی غور و تعمّق نهج البلاغه است، تا مكتب علی ـ علیه السلام ـ در مسائل مختلف و متنوعی كه در نهج البلاغه مطرح است، دقیق روشن شود كه جامعه اسلامی سخت بدان نیازمند است و دیگر تحقیق در اسناد و مدارك نهج البلاغه.»

باز می‌نویسد:

«آنچه در این كتاب آمده است، مجموع مقالات متسلسلی است كه در سالهای 51 ـ 52 در مجله گرامی مكتب اسلام منتشر شده است و اكنون به صورت یك كتاب در اختیار خوانندگان محترم قرار می‌گیرد.»

كتاب در 316 صفحه با یك مقدمه و هفت بخش در قطع رقعی در سال 1353 هـ ش توسط انتشارات دار التبلیغ اسلامی قم چاپ شده و از آن پس دهها چاپ خورده و در تیراژ وسیع توسط انتشارات صدرا منتشر شده است.

109. فی رحاب نهج البلاغه

ترجمه «سیری در نهج البلاغه» استاد شهید مطهری.

تعریب: هادی یوسفی. مكرر چاپ شده و در بیروت از «دار التعارف» انتشار یافته است.

110. الهیات در نهج البلاغه

نوشته: «آیت الله لطف الله صافی» گلپایگانی.

این كتاب از سری انتشارات بنیاد نهج البلاغه است. «بنیاد نهج البلاغه» برای شناخت «نهج البلاغه» با صداقت و ایمان «بنیاد» گرفته و تاكنون در این باره گامهای بلند برداشته است از جمله كارهای اساسی این «بنیاد» اقدام به تفسیر موضوعی این گنجینه گرانبهاست تا بدین وسیله بتواند ابعاد وسیع و گسترده معارف اسلامی را از نهج البلاغه استخراج كرده به جامعه اسلامی تقدیم دارد.

آیت الله صافی از میان موضوعات مختلف، بحث «الهیات» را انتخاب كرده و كتاب ارزشمند «الهیات در نهج البلاغه» را به رشته تحریر كشیده است گرچه وی در پایان كتاب مدعی است كتاب ناقص و ناتمام است،‌ولی در موضوع خود كتاب جالب و جامع می‌باشد. كتاب در 343 صفحه با مقدمه و 18 فصل به قطع وزیری توسط «بنیاد نهج البلاغه» در تاریخ آبان ماه 1361 هـ ش چاپ و انتشار یافته است.

111. دراسات فی نهج البلاغه

تألیف استاد شیخ «مهدی شمس الدین عاملی لبنانی».

درسهائی از نهج البلاغه كه درباره جامعه و طبقات اجتماعی و كیفیت اصلاح آن و حكومت و عدالت و آگاهی از غیب، از دیدگاه نهج البلاغه بحث كرده است و از كتابهای مهمی است باید مطالعه شود و این كتاب در سال 1376 هـ در نجف اشرف چاپ شده است و در ایران هم به فارسی ترجمه گردیده است.

112. جستجوئی در نهج البلاغه

ترجمه كتاب: «دراسات فی نهج البلاغه» تألیف: استاد شیخ «محمد مهدی شمس الدین لبنانی» به ترجمه: «محمود عابدی» كتاب از سری انتشارات بنیاد نهج البلاغه است.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . الذریعه، ج 14، ص 148 و ج 2، ص 337.

[2] . الذریعه، ج 14، ص 148.

[3] . الذریعه، ج 14، ص 152.

[4] . الذریعه، ج 14، ص 152.

[5] . الذریعه، ج 14، ص 152.

[6] . الذریعه، ج 11، ص 277؛ ریحانه الأدب، ج 1، ص 249.

[7] . فهرست مشار، ج 1، ص 1387.

[8] . لباب الألباب فی القاب الأطیاب، به نقل از ریحانه الادب، ج 5، ص 19.

[9] . الذریعه، ج 22، ص 414.

[10] . الذریعه، ج 22، ص 442.

[11] . الذریعه، ج 14، ص 41.

[12] . الذریعه، ج 14، ص 222.

[13] . الذریعه، ج 14، ص 217.

[14] . الذریعه، ج 24، ص 171 و ج 14، ص 374.

[15] . الذریعه، ج 3، ص 441 و 442.

[16] . الذریعه، ج 10، ص 59؛ نقباء البشر، ج 1، ص 271 ـ 273.

[17] . الذریعه، ج 13، ص 374.

[18] . الذریعه، ج 13، ص 374.

[19] . الذریعه، ج 13، ص 375.

كتاب در 238 صفحه با دو مقدمه از مؤلف و 7 بخش از موضوعات مختلف نهج البلاغه به قطع وزیری توسط «بنیاد نهج البلاغه» در تاریخ تیرماه 1361 هـ ش چاپ شده است.

113. درسهائی از نهج البلاغه

تألیف: آیت الله آقای «حاج شیخ حسینعلی منتظری». این درسها توسط وی تدریس و از صدای جمهوری اسلامی ایران پخش گردیده است و تاكنون این درسها دو جلد توسط انتشارات مركز جهانی علوم اسلامی در سال 1361 چاپ شده است.

114. پرتوی از نهج البلاغه

با نقل منابع و تطبیق با روایات مأخذ دیگر. پژوهش و برگردان و ویراستاری: دكتر سید محمد مهدی جعفری. با استفاده از ترجمه مرحوم آیت الله سید محمود طالقانی.

ناشر:‌ سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی 1372 ش.

در این كتاب كه عنوان آن با الهام از كتاب «پرتوی از قرآن» اثر ارزشمند آیت الله طالقانی؛ «پرتوی از نهج البلاغه» انتخاب شده است. ضمن بیان ترجمه‌ای روان و سلیس از 81 خطبه نهج البلاغه، توضیحاتی در مورد هر خطبه بیان و منابع و مآخذ مربوط به هر خطبه نیز آورده شده است.

بخش اول این كتاب شامل مطالب زیر است:

پیشگفتار، پیام وحدت به امت اسلام (مقدمه صبحی صالح)، زندگینامه امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ به قلم خود او، مقدمه آیت الله طالقانی و مقدمه شیخ محمد عبده و مقدمه شریف رضی.

در بخش دوم كتاب نیز ترجمه و توضیح 81 خطبه نهج البلاغه و سخن پایانی مرحوم آیت الله طالقانی آورده شده است.

115. مأه كلمه من نهج البلاغه (صد كلمه از نهج البلاغه)

برگزیده ادیب بزرگ و نویسنده شهیر استاد «امین نخله» از فضلای مسیحی به درخواست علامه شیخ توفیق بلاغی و در شرح آنها از تعلیقه شیخ محمد عبده اقتباس كرده است.[1]

116. المأتا كلمه

دویست كلمه از كلمات امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ در حكم و مواعظ، به ترتیب حروف تهجّی، به ضمیمه كتاب «كنز المطالب» سید ولی الله بن نعمه الله به تألیف 981 هـ مرحوم علامه تهرانی یك نسخه از آن را در كتابخانه سید میرزا علی شهرستانی در كربلا دیده است.[2]

117. خدا و جهان و انسان از دیدگاه علی بن ابیطالب ـ علیه السلام ـ و نهج البلاغه

تألیف: استاد فیلسوف محمد تقی جعفری. مقاله مفصل در 23 صفحه، در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه (1401 ـ 1360) توسط «بنیاد نهج البلاغه» چاپ شده است.

118. انسان كامل از دیدگاه نهج البلاغه

تألیف: استاد فیلسوف حسن حسن زاده آملی

مقاله در 10 صفحه در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه (1401 ـ 1360) توسط بنیاد نهج البلاغه چاپ شده است.

119. عزت و ذلت از دیدگاه نهج البلاغه

تألیف: واعظ شهیر محمد تقی فلسفی مقاله در 20 صفحه در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه (1401 ـ 1360) توسط بنیاد نهج البلاغه چاپ شده است.

120. جامعه‌ها در شبانگاه ظهور انبیا (از دیدگاه نهج البلاغه)

به قلم: رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله حاج «سید علی خامنه‌ای» مقاله‌ای در 10 صفحه در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه (1401 ـ 1360) توسط بنیاد نهج البلاغه چاپ شده است.

121. امامت از دیدگاه نهج البلاغه

تألیف: استاد عباسعلی عمید زنجانی، مقاله‌ای در 36 صفحه در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه توسط بنیاد نهج البلاغه چاپ شده است.

122. حقوق از دیدگاه نهج البلاغه

تألیف: استاد زین العابدین قربانی، مقاله‌ای در 28 صفحه در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه (1401 ـ 1360) توسط بنیاد نهج البلاغه چاپ شده است.

123. نهج البلاغه و آگاهی از غیب

به قلم آیت الله «شیخ جعفر سبحانی» مقاله‌ای در 12 صفحه و در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه توسط بنیاد نهج البلاغه (1401 ـ 1360) چاپ شده است.

124. چرا نهج البلاغه این همه جاذبه دارد؟

نوشته: آیت الله مكارم شیرازی، هشتمین مقاله یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه كه توسط بنیاد نهج البلاغه چاپ شده است.

ن: 7451 م 125. جهان بینی الهی در نهج البلاغه

نوشته: استاد سید جمال‌الدین دین پرور، از مؤسسین بنیاد نهج البلاغه مقاله نهم یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه. 126. بهره ادبیات از سخنان علی ـ علیه السلام ـ

به قلم: استاد دكتر «سید جعفر شهیدی » مقاله‌ای در 20 صفحه در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه توسط بنیاد نهج البلاغه (1401،1360)چاپ شده است.

127. بررسی طب و طبابت در نهج البلاغه

نوشته: دكتر ابوتراب نفیسی، مقاله‌‌ای در 34 صفحه در یادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه توسط بنیاد نهج البلاغه به طبع رسیده است.

128. امام علی ـ علیه السلام ـ بزرگترین خطیب تاریخ:

نوشته: احمد سپهر خراسانی. مقاله‌ای در 18 صفحه، سیزدهمین مقاله یادنامه كنگره نهج البلاغه.

129. بیت المال در نهج البلاغه

نوشته آیه الله حاج شیخ حسین نوری، مقاله مفصلی است در 58 صفحه كه در پایان یادنامه كنگره نهج البلاغه (1401، 1360) توسط« بنیاد نهج البلاغه» چاپ شده است.

130. بینش تاریخ نهج البلاغه

تالیف: دوست دانشمند آقای یعقوب جعفری. محتوای كتاب در چهار بخش تنظیم شده بدین ترتیب كه :

1. كلیاتی از تاریخ.

2. عوامل زمینه ساز در ساختار های تاریخی.

3. كارهای خدا در تاریخ.

4. انگیزه‌های تحولات تاریخی و آن در 163 صفحه در قطع وزیری توسط «دفتر نشر فرهنگ اسلامی» در سال 1372 چاپ شده است.

131. شرح نامه همایون

شرح و تفصیل وصیت مولی الموالی امیرالمومنین علی بن ابیطالب ـ علیه السلام ـ به سبط اكبر، الامام الحسن المجتبی ـ علیه السلام ـ تالیف: عالم فاضل مرحوم میرزا احمد مدرس، وحید مشهور به حاجی میرزا آقا باغمشه‌ای تبریزی (متولد 1334 ه ) مجموعه‌ای است علمی، ادبی، تفسیری و روائی، به خط علی اصغر عالم دیانتی تبریزی در سال 1398 ه، در 580 صفحه نوشته شده، و سپس از روی همان نسخه افست و چاپ گردیده است.

132. آین جهانداری

ترجمه عهدنامه «مالك اشتر» و چند نامه دیگر از نهج البلاغه. تالیف: محمد علی انصاری مؤلف نهج البلاغه منظوم در سال 1383 چاپ شده است.

133. آئینه پرهیزكاران (شرح خطبه همان).

تالیف: سید ابراهیم علوی خوئی كه در سال 1341 ش، در 347 صفحه وزیری چاپ شده است.[3]

134. ابواب حكمت

(ترجمه كلمات قصار امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ ) (فارسی)احتمال می‌رودمنظور كلمات قصار نهج البلاغه باشد و یا شامل آنهم می‌باشد.

تالیف: كمال الدوله محمد حسن میرزا قاجار (میر پنجه) در سال 1319 ه ق، در 99 صفحه رقعی به چاپ رسیده است. [4]

135. اثاره‌ای از دانش (شرح خطبه اول نهج البلاغه ) (فارسی).

تالیف: سید علی میریحی، در سال 1396 چاپ شده است.

136. اخبار غیبیه امیرالمؤمنین (فارسی) تالیف: شیخ ذبیح الله محلاتی. در سال 1335 ش، در 475 صفحه رقعی چاپ شده است.[5]

137. اخلاق مذهبی (كلمات قصار علوی) (فارسی).

تالیف: شیخ محمد علی بن حسن كاتوزیان. در سال 1330 ه ق. چاپ شده است. [6]

138. وصیه امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ با ترجمه فارسی در یك جلد بافته شده از طلا و هر صفحه 6 سطر كه در كتابخانه (رضویه) وپیش اسماعیلیه موجود است.[7]

139. الاخلاق المرضیه فی شرح خطبه الوصیه

شرح خطبه الوصیه (نامه 31 نهج البلاغه ).[8]

140. اخلاق اسلامی در نهج البلاغه «خطبه متقین»

درسهای آیه الله مكارم شیرازی. تالیف: اكبر خادم الذا كرین در دو جلد، جلد اول در 520 صفحه و جلد دوم در 608 صفحه وزیری.تاریخ انتشار1371. ناشر: مطبوعاتی هدف. چاپخانه مدرسه الامام امیرالموئمنین ـ علیه السلام ـ . نگارنده این كتاب را قبل از چاپ از اول تا آخر مطالعه كرده و اصلاحاتی هم انجام داده است كتابی ارزشمند و شرح جامع «خطبه متقین» معروف به خطبه همام است.

141. برگزیده سخنان علی ـ علیه السلام ـ از نهج البلاغه (فارسی)

تالیف: نویسنده توانا مرحوم «جواد فاضل» متوفای 1340 شمسی. چاپ سوم این كتاب در 196 صفحه جیبی در سال 1334 ش انجام شده است.[9]

142. بیعه الافاخم( ترجمه و شرح مالك اشتر) (فارسی). تالیف: علی بن میرزا احمد (از علمای سده سیزدهم).تاریخ تالیف: 1235. نسخه خطی آن در414برگ در فهرست منزوی معرفی شده است.[10]

143. پرتوی از انوار نهج البلاغه (فارسی) شرح خطبه اول نهج البلاغه است.

تالیف: سید محمد صادقی، در سال 1357 ش در اصفهان در 134 صفحه چاپ شده است.

144. ترجمه خطبه شقشقیه به نظم (قصیده در ترجمه) اثر سید محمد تقی بن امیر محمد مؤمن حسینی قزوینی متوفای 1270 ه نسخه خطی آن را صاحب الذریعه در كتابخانه بادكوبه‌ای در كربلا دیده است.[11]

145. تحفه علویه سلیمانیه (شرح و ترجمه عهدنامه مالك اشتر ) (فارسی)

مؤلف آن معلوم نیست وی در سال 1101 ه به تالیف آن اشتغال داشته و غیر از «تحفه سلیمانیه» چاپ شده است. نسخه خطی آن در 207 برگ در كتابخانه مدرسه فیضیه قم موجود است. [12]

146. تحفه الملوك (ترجمه عهدنامه مالك اشتر) (فارسی) فهرست كتابخانه، ج2، ص[13]18

تالیف: محمد حسین بن احمد بن محمد بن سمیع یزدی. تاریخ تالیف: 1227، در مشهد. نسخه آن را صاحب الذریعه در یكی از كتابخانه‌های كربلا دیده است.[14]

147. ترجمه خطبه شقشقیه (فارسی)

تالیف: علی انصاری در سال 1354 ش در 14 صفحه چاپ شده است.[15]

148.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . مصادر نهج البلاغه، ج 1، ص 261.

[2] . الذریعه، ج 19، ص 1 ـ 2.

[3] . فهرست مشاور، ج1، ص 90.

[4] . فهرست مشاور، ج1، ص102.

[5] . فهرست مشاور، ج1، ص129.

[6] . همان مدرك، ص 138.

[7] . الذریعه، ج25، ص105.

[8] . الذریعه، ج25، ص105.

[9] . فهرست مشاور، ج1، ص487.

[10] . فهرست منزوی، ص 1551.

[11] . الذریعه، ج17، ص124.

[12] . فهرست كتابخانه مدرسه فیضیه، رضا استادی، ج2، ص22.

[13] . الذریعه، ج4،ص118.

[14] . الذریعه، ج4،ص480.

[15] . كتابشناسی ملی تابستان1354، ص267.

ترجمه خطبه شقشقیه (فارسی) مترجم و نام كتاب ناشناخته. نسخه آن در كتابخانه آستان قدس موجود است.[1]

149. ترجمه عهدنامه مالك اشتر (فارسی) مترجم معلوم نیست(سده 10و 11).[2]

150. ترجمه عهدنامه مالك اشتر (فارسی) تالیف: سید صادق بن علی حسینی معاصر ناصرالدین شاه قاجار(سده سیزدهم).[3]

151. ترجمه عهدنامه مالك اشتر (فارسی)

نوشته: میرزا آقا خان عبدالحسین بن عبدالرحیم بردسیری كرمانی مقتول، در 1314ق. و در تهران چاپ شده است.[4]

152. ترجمه عهدنامه مالك اشتر (فارسی)

تالیف: عبدالواسع تونی (سده دوازدهم ) نسخه آن در كتابخانه مجلس موجود است.[5]

153. ترجمه مالك اشتر(فارسی )

تالیف: علیرضا(سده یازدهم) شاید میرزا علی رضا تجلی باشد.[6]

154. ترجمه عهد مالك اشتر (فارسی)

تالیف: محمد باقر بن اسماعیل خاتون آبادی، تاریخ پایان ترجمه،حدود 1115 ه ق. نسخه‌ای به همان تاریخ در كتابخانه ملی موجود است.[7]

155. ترجمه عهد مالك اشتر(فارسی)

نوشته: محمد بن مهدی بهشتی (سده سیزدهم) به نسخه اصل آن در كتابخانه ملی است. [8]

156. ترجمه عهد مالك اشتر (فارسی)

توسط مترجم ناشناخته. نسخه‌ای به تاریخ 1310 ه ق. در كتابخانه ملی موجود است.[9]

157. ترجمه وصیت نامه امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ (فارسی)

نوشته: عبدالمهدی بن ابو تراب حسینی نفیسی. در سال 1267 ه ق. چاپ گردیده و گویا ترجمه وصیت امام ـ علیه السلام ـ به فرزندش امام حسن مجتبی ـ علیه السلام ـ باشد(نامه شماره 31.)[10]

158. خداوند سخن در نهج البلاغه با ما سخن می‌گوید(فارسی)

ترجمه و شرح وصیت امام به امام حسن مجتبی و امام حسین ـ علیه السلام ـ (نامه شماره 47) و نامه امام به «عثمان بن حنیف» (نامه 45) است. تالیف: م شرمین، به طبع رسیده است.

159. الخطب المنتخبه للاعیاد و الجمعه(عربی و فارسی)

از حاج میر آقا بن كاظم زاهدی. در سال 1376 ه ق در تهران در 225 صفحه رقعی چاپ شده است.[11]

160. خورشید هدایت(نهج البلاغه منظوم)(فارسی)

اثر: عباس ایراندوست گوهری بروجردی. در سال 1344 ش در تهران در دو جلد چاپ شده است. [12]

161. درج اللئالی ترجمه الف كلمات قصار امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ (فارسی) از كلمات قصار نهج البلاغه هم در آن هست.از مؤیدالشعری متوفای 1330 در سال 1328 در هند چاپ شده است. [13]

162. الدر الصافیه

(ترجمه برخی از كلمات قصار علی ـ علیه السلام ـ )(فارسی) احتمالا كلمات قصار نهج البلاغه را داشته باشد. از ملا «محمد كاظم بن محمد شفیع هزار جریبی». نسخه اصلی آن را صاحب «الذریعه» نزد «شیخ محمد حائری» مؤلف كتاب خصائص الزهرا دیده است.[14]

163. دستور زندگی

(شرح وصیت امام به فرزندش امام حسن ـ علیه السلام ـ )(فارسی).

نوشته: «غلامعلی بن محمد حسن رئیس یزدی»كه در سال 1369 ه ق چاپ شده است.[15]

164. حكمت و معیشت

تالیف: دكتر «عبدالكریم سروش» استاد دانشگاه.

شرح نامه امام علی ـ علیه السلام ـ به امام حسین ـ علیه السلام ـ در چهار جلد منتشر خواهد شد و تا كنون دو جلد آن توسط مؤسسه فرهنگی صراط در تهران چاپ شده است.

165. سی درس از نهج البلاغه (فارسی)

نوشته:«شیخ علی كاظمی» در سال 1356 ش چاپ شده است.

166. سخنان نغز امام علی ـ علیه السلام ـ (فارسی)

از:«حسین حماسیان صابر كرمانی» كه در سال 1344 در 34 صفحه چاپ شده است. [16]

167. شرح خطبه شقشقیه (عربی)

مؤلف آن معلوم نیست. نسخه مورخ سده سیزدهم آن در كتابخانه ملی موجود است.[17]

168. شرح خطبه همام (فارسی)

نوشته: مرحوم «ملا محمد تقی مجلسی» (متوفای 1070 ه و نسخه خطی آن در كتابخانه آیه الله مرعشی موجود است.

169. شرح منظوم خطبه همام (فارسی).

اثر: «دكتر جواد نور بخش كرمانی»كه در سال 1371 ه ق در تهران چاپ شده است.[18]

170. شرح وصیت نامه علی ـ علیه السلام ـ

تالیف: «حسین بن علی بن محمد شفیع» متولد 1331، ظاهرا شرح نامه 31 نهج البلاغه است.[19]

171. شرح یك حدیث از نهج البلاغه (عرفت الله بفسخ الغرائم) (عربی). شرح كلمه شماره 250 از كلمات قصار است. نوشته:« شیخ ابوطالب بن عبدلله زاهدی» متوفای 1127 ه. [20]

172. شرح یك حدیث (فارسی) ترجمه همان رساله است از فرزندش «شیخ محمد علی حزین» متوفای 1181 ه.

173. شكوفای خرد یا سخنان علی ـ علیه السلام ـ با ترجمه فارسی و انگلیسی و رباعیات فارسی. از «ابوالقاسم حالت» در سال 1342 ش چاپ شده است. [21]

174. القبه (عربی).

شرح جمله‌ای از مقدمه نهج البلاغه است. تالیف: « شیخ جمال الدین محمد بن حسین غروی قاضی كاشانی» كه از دانشمندان سده ششم بوده و نهج البلاغه رااز حفظ می‌نوشته است.[22]

175. القانون الاكبر فی شرح عهد الامام للاشتر (عربی).

تالیف: «سید مهدی سویج»[23]

176. قانون الولاه فی سیاسه الرعاه

شرح عهدنامه «مالك اشتر» است و این كتاب جلد دوم كتاب «تاریخ مصر قدیم»مولف است نسخه آن به خط مولف نزد برادرش «سید ضیاء الدین بن سید علی» بوده است. [24]

177. ترجمه علی بن ابیطالب ـ علیه السلام ـ

تالیف:« احمد زكی صفوت» كه در آن از سخنرانیهای علی ـ علیه السلام ـ و نهج البلاغه نیز بحث كرده است و آن در مصر به سال 1350 در 162 صفحه چاپ شده است.[25]

178. كشف السحاب فی شرح الخطبه الشقشقیه

تالیف:« ملا حبیب الله كاشانی» متوفای 1340 ه ق. [26]

179. گنج عرفان یا سخنان امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ (فارسی)

تالیف: آخوند «ملامحمد جواد صافی گلپایگانی» به نظم و نثر و در سال 1327 ش چاپ شده است. [27]

180. مع الامام علی ـ علیه السلام ـ فی عهد مالك الاشتر.(عربی)

تالیف:«شیخ محمد باقر ناصری» در سال 1392 ه ق. در بیروت چاپ شده است.[28]

181. مقتبس السیاسه (عربی)

تالیف: مفتی بزرگ «مصر شیخ محمد عبده» شرح عهد مالك اشتر و در سال 1317 مستقلا در مصر چاپ شده است.[29]

182. منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه (عربی)

متمم منهاج البراعه علامه خوئی است. از استاد «حسن حسن زاده آملی» در پنج مجلد چاپ شده است.

183. منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه (عربی)

متمم دوم منهاج البراعه علامه خوئی است. از «شیخ محمد باقر كمره‌ای» در دو جلد چاپ شده است.

184. نظم الوصیه (فارسی)

ترجمه نامه 31 نهج البلاغه است به نظم. اثر:«سید حسین بن ابراهیم قزوینی» متوفای 1208 و در تركیه چاپ شده است.[30]

185. نغمه الهی گجراتی شرح خطبه همام است، در هند چاپ شده است. [31]

186. نورالیقین

شرح و ترجمه خطبه همام، از «حسین شفیعی» است كه در سال 1372 چاپ شده است.[32]

187. نیروزیه (فارسی) ترجمه برخی از كلمات قصار علی ـ علیه السلام ـ از: «صدر».

188. ترجمه فرمان مالك اشتر (فارسی).

نوشته:«حسین علوی آوی»از علمای قرن هشتم. از انتشارات كنگره نهج البلاغه.

189. قانون اساسی حكومت امام علی ـ علیه السلام ـ (فارسی) ترجمه فرمان مالك اشتر است. نوشته: علی انصاریان از انتشارات كنگره نهج البلاغه.

190. شرح الخطبه الشقشقیه

تالیف:«شیخ محمد رضا حكیمی» و از مؤسسه «الوفاء» بیروت در 428 صفحه منتشر شده است. شایان ذكر است نخستین كسی كه به شرح ابن خطبه پرداخته،«شریف مرتضی علم الهدی» برادر «شریف رضی» است و او نیز تفسیری به خطبه شقشقیه دارد و اخیرا ضمن رساله‌های او در یك مجموعه از «دارالقرآن» مرحوم آیه گلپایگانی به اهتمام «سید مهدی روحانی» و اشراف «سید احمد حسینی اشكوری» چاپ شده است.

191. چهل مروارید

مجموعه احادیث موضوعی از نهج البلاغه. گردآوری بنیاد نهج البلاغه چاپ دوم زمستان 1363 در 31 صفحه به قطع خشتی.

192. جلوه‌های حكمت

گزیده موضوعی كلمات امیرالمنین علی ـ علیه السلام ـ . نوشته،«سید اصغر ناظم زاده قمی» ناشر: دفتر نشر الهادی، قم، چاپ اول 1373 در 671 صفحه وزیری. حدود 5 هزار كلام از سخنان مولای متقیان در 225 موضوع.

193. مطلوب كل طالب من كلام علی بن ابیطالب ـ علیه السلام ـ

تالیف:«ابراهیم انصاری مكنی» به ابواسحاق و معرف به «وطواط»از علمای امامیه قرن ششم هجری می‌باشد و به صد كلمه سراپا حكمت از كلمات قصار مولای متقیان علی ـ علیه السلام ـ با مقداری از امثال عرب مشتمل است. و در لیبسك و قاره با ترجمه آلمانی و فارسی چاپ شده است. [33]

194. رموز الاماره ترجمه صد كلمه حضرت امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ . ترجمه وصایای امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ به «مالك اشتر». تالیف:«میرزا احمد بن میرزا محمد شفیع وصال شیرازی» معروف به «وقار» متوفی 1298 ه ق. از شعرای عالیمقان و افاضل ادبای خجسه می‌باشد در خط ثلث و رقاع و شكسته نیز ماهر و استاد بود و آن را به روش خطاط معروف «احمد نیریزی» می‌نوشت.[34]

195. شرح الاحتشام شرح نهج البلاغه

كه آن را مرحوم حاج شیخ «جواد بن ملا محرمعلی طارمی ابهری زنجانی » از علمای امامیه اوائل قرن چهاردهم به خواهش شاهزاده احتشام السلطنه قاجار والی زنجان نوشته است.[35]

196. نهج البلاغه از دیدگاه مقام معظم رهبری

مولف:«محمد مهدی علیقلی». ناشر: مركز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی. كتاب حاضربركرفته از بیانات مقام معظم رهبری، «حضرت آیه الله خامنه‌ای » است كه در چهارده فصل تدوین یافته است.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . الذیعه، ج4، ص99.

[2] . فهرست منزوی، ص1574.

[3] . فهرست كتابخانه مدرسه فیضیه قم، استادی، ج2، ص34.

[4] . فهرست مشاور، ج1، ص870.

[5] . فهرست منزوی، ص1573، فهرست كتابخانه مجلس، ج6، ص15.

[6] . منزوی، ص1573،فهرست كتابخانه مركزی دانشگاه، ج9،ص1214.

[7] . فهرست كتابخانه ملی، ج6،ص399.

[8] . منزوی، ص1574، فهرست كتابخانه ملی،ج2، ص8.

[9] . فهرست كتابخانه ملی، ج2. ص209.

[10] . فهرست مشار، ج1،ص884.

[11] . فهرست مشار عربی، ص 332.

[12] . فهرست مشار، ج1، ص1308.

[13] . فهرست مشار، ج1، ص1379.

[14] . الذریعه، ج8 ص127.

[15] . الذیعه، ج25، ص204، فهرست مشار، ج1، ص1425.

[16] . فهرست مشار، ج1، ص1943.

[17] . فهرست كتابخانه ملی، ج7،ص315.

[18] . فهرست مشار، ج2،ص2137.

[19] . الذریعه، ج9،ص315.

[20] . الذریعه، ج13،ص202، مصادر، ج4، ص192.

[21] . فهرست مشار، ج2،ص2160.

[22] . الذریعه، ج14، ص24، ج15، ص215.

[23] . مصادر، ج3،ص429.

[24] . الذریعه، ج17،ص29، 13، ص374، مصادر، ج3، ص427.

[25] . فهرست كتابخانه دانشگاه، ج2،ص310، فهرست مشار، ص181.

[26] . لباب الالباب كاشانی، ص153.

[27] . فهرست مشار، ص2775.

[28] . مصادر، ج3، ص429.

[29] . الذریعه،ج14، ص159.

[30] . مصادر نهج البلاغه، ج3، ص389.

[31] . الذریعه، ج13، ص226.

[32] . الذریعه،ج24، ص389.

[33] . ریحانه الادب، ج6، ص331، 332.

[34] . آثار عجم، ص357.

[35] . ریحانه الادب، ج2، ص386.

عناوین برخی فصول چنین است: آشنائی با نهج البلاغه،تاریجچه نهج البلاغه،شخسیت حضرت علی ـ علیه السلام ـ در نهج البلاغه، قرآن و نهج البلاغه، نقش نهج البلاغه در جامعه اسلامی، نقش وزارت آموزش و پرورش در احیاء نهج البلاغه، حكومت در نهج البلاغه.

197. صاحبه از دیدكاه نهج البلاغه

نوشته:«داود الهامی» به سال 1374. توسط انتشارات هجرت در قم چاپ شده است. در مقدمه آن می‌خانیم: آیا می‌دانید چرا انتقادهای مولای متقیان امیرمؤمنین در نهج البلاغه تاكنون مورد توجه قرار نگرفته و حتی همین انتقادها سبب شك و تردید در كل نهج البلاغه گردیده است ؟ برای این كه «انتقاد» تلخ است به خصوص این كه «حق» باشد. اگر نهج البلاغه مشتمل بر «انتقاد» نبود و علی ـ علیه السلام ـ از مظلومیتها و شكنچه‌های روحی خود سخن نمی‌گفت، نهج البلاغه او برای همه به عنوان یك گنجینه گرانبها قابل قبول بود. انتقاد امام گویای یك عمر درد و رنج و ظلم و ستمی است كه از اصحاب بر آن حضرت رفته است،گوئی با هر یك از این كلمات كه از عمق جانش كنده می‌شود، از بار سنگین درد و رنجش می‌كاهد و این ناله‌های جانكاه و انتقادهای دردناك «رنجنامه»علی ـ علیه السلام ـ است.

198. پرتوی از نهج البلاغه

با نقل منابع و تطبیق با روایات ماخذ دیگر. پژوهش و برگردان و ویراسداری:«دكتر سید محمد مهدی جعفری».با استفادهاز ترجمه:«آیه الله سید محمود طالقانی». نشر: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی چاپ اول 1872، 724 صفحه. در این كتاب كه عنوان آن با الهام از كتاب «پرتوی از قرآن» اثر ارزشمند «آیه الله طال

No
ثبت نظر
نام
متن
تقویم تاریخ
۱ ۱۳۹۶ شنبه ۱ مهر

شماره سفارش

 

اوقات شرعی