نمایندگی
شهرها
پشتیبانی
محصولات
فروش
محصولات
کتابخانه مذهبی
قرآن کریم (متن کامل، ترجمه، قرائت و ...)
 
نظرسنجی
سوالی برای نظر سنجی وجود ندارد
نظرات سایرین  |  آرشیو نظرسنجی
مصادر نهج البلاغه
آشنايي با نهج البلاغه / کتابشناسی / مصادر نهج البلاغه

مصادر نهج البلاغه

یكی از پرسشها درباره كتاب نهج البلاغه این است كه سید رضی اسناد خطب و رسائل را ذكر نكرده، از این رو اعتبار آن با تردید مواجه است. لذا برخی می‌گویند نهج البلاغه كتابی است مرسل و قابل استناد فقهی نیست و سخنانی از این دست.[1]

پژوهشگران عرصه نهج البلاغه كوششهای عالمانه و ارجمندی را در پاسخ این پرسش به انجام رسانده‌اند، آنان مصادر نهج البلاغه را پیش از رضی و پس از آن استخراج كرده و نشان داده‌اند.

در اینجا این تلاشها به اجمال معرفی می‌شود:

1. استناد نهج البلاغه، نوشته امتیاز علی خان عرشی، وی نخست به چگونگی جمع آوری نهج البلاغه و اثبات استناد كلمات نهج البلاغه به حضرت امیر مباحثی را مطرح می‌كند و از پاره‌ای شبهات، كه نهج البلاغه را به دیگران منسوب می‌كند، پاسخ می‌گوید، پس از آن مدارك نهج البلاغه را از منابع شیعی و سنی كه پیش از سید رضی نگارش شده، معرفی می‌كند.

این كتاب توسط آقای سید مرتضی آیت الله زاده شیرازی، به فارسی ترجمه شد و انتشارات امیركبیر در سال 1362 آن را به چاپ رساند.

2. اسناد و مدارك نهج البلاغه، تألیف محمد دشتی، در این كتاب 283 مصدر برای نهج البلاغه ذكر شده و به ترتیب نهج البلاغه، مصادر و مأخذ كلام حضرت را نشان می‌دهد.

این كتاب جلد چهارم از مجموعه هفت جلدی آشنایی با نهج البلاغه است كه مؤلف تحریر كرده است.

3. مصادر نهج البلاغه البلاغه و اسانیده، تألیف سید عبدالزهراء الحسینی، این كتاب كه در چهار مجلد چاپ شده مصادر نهج البلاغه را به چهار بخش تقسیم می‌كند:

الف) مصادری كه قبل از سال 400 قمری تألیف شده و الان نیز در دسترس است.

ب) مصادری كه قبل از نهج البلاغه تألیف شده امّا با واسطه از آن نقل شده است.

ج) مصادری كه پس از سیدرضی نگارش شده ولی سخنان حضرت را با اسناد متصل نقل كرده، كه در آن طریق سید رضی قرار ندارد.

د) مصادری كه پس از سید رضی تألیف شده و كلام حضرت را متفاوت از آنچه در نهج البلاغه آمده، نقل كرده است.

نویسنده از 114 مصدر نام برده و بدان ارجاع داده است. مؤلف نیمی از جلد یك و پنج را به كلیاتی پیرامون نهج البلاغه و سید رضی اختصاص داده است. روش وی دراین كتاب چنین است كه متن نهج البلاغه را ذكر می‌كند، واژه‌ها و لغات مشكل را توضیح می‌دهد، سپس مصادر آن را نشان داده و اگر شروح مستقل داشته باشد متذكر می‌گردد.

4. مدارك نهج البلاغه و دفع الشبهات عنه، هادی كاشف الغطاء (مكتبه الاندلس، بیروت) این كتاب به همراه كتاب دیگر مؤلف ، یعنی مستدرك نهج البلاغه به چاپ رسیده است.

نویسنده ضمن نقد و بررسی پاره‌ای از شبهات در انتساب نهج البلاغه، مصادر برخی از كلمات حضرت را نیز نشان داده است.

5. بحثی كوتاه پیرامون نهج البلاغه و مدارك آن، رضا استادی.

6. العذیق النضید بمصادر ابن ابی الحدید فی شرح نهج البلاغه، عز الدین ابی حامد عبدالحمید المدائنی البغدادی (586 ـ 656 ق) (مطبعه العانی، بغداد، 1987 م ـ 1407 ق).

7. استاد حسن زاده آملی از كسانی است كه بر این امر همت گمارده، ایشان در مقدمه كتاب انسان كامل از دیدگاه نهج البلاغه فرموده است:

این كمترین بسیاری از مأخذ و مدارك نقل نهج البلاغه را از جوامع روایی وكتب سیر و غزوات و مجموعه‌ها و سفینه‌های علمی تحصیل كرده است، و اهتمام كلی این بود كه منابع نقل قبل از جناب رضی و نهج البلاغه باشد و شاید در حدود دو سوم مدارك آن به دست آمده باشد و قسمتی از‌ آنها در مواضع مختلف تكمله منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه كه در پنج جلد تدوین و تنظیم شده و به طبع رسید به مناسباتی ذكر شده است.[2]

6. در كتاب «المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه» بخشی اختصاص یافته به ذكر مصادر، در آن جا به ترتیب نهج البلاغه مصادر و مآخذ خطب و رسائل معرفی شده است.[3]

با وجود این مصادر و مآخذ دیگر جای این گونه پرسشها، نیست گذشته از آن كه محتوای بسیاری از خطب و رسائل و حكم، شاهد صحت صدور آنها است.

در پایان این مبحث زیبنده است سخن ابن ابی الحدید پس از نقل خطبه ابن ابی اشحماء عقلانی ایراد شود. وی می‌گوید این خطبه كه زیباترین خطبه اوست با تكلف همراه است و این را بدان جهت گفتم كه گروهی به نهج البلاغه خُرده گرفته.

لان كثیراً من اهل الهوی یقولون ان كثیراً من نهج البلاغه كلام محدث صنعه قوم من فصحاء الشیعه و ربما عزی بعضه الی الرضی ابن الحسن و غیره و هولاء قوم اعمت العصبیه اعینهم فضلوا عن النهج الواضح و ركبوا بینات الطریق ضلالاً و قله معرفه باسالیب الكلام و انا اوضح لك بكلام مختصر ما فی هذا الخاطر من الغلط.

سپس می‌گوید:

یا تمام نهج البلاغه را جعلی می‌دانند یا بعضی از آن، احتمال اول به ضرورت باطل است زیرا برخی خطب و رسائل انتساب آن به امیر المؤمنین قطعی است و اگر گفته شد بعض آن جعل است سخنان ما اثبات می‌شود زیرا كسی كه به دقت بنگرد این مجموعه را دارای یك سبك و سیاق می‌بیند.

و انت اذا تاملت نهج البلاغه وجدته كله ماءاً واحداً و نفساً واحداً و اسلوباً واحداً كالجسم الذی لیس بعض من ابعاضه مخالفاً لباقی الابعاض فی الماهیه و كالقرآن العزیز اوله كاوسطه و اوسطه كاخره و كل سوره منه وكل آیه منه مماثله فی المآخذ و المذهب و الفن و الطریق و النظم لباقی الایات و السور و لو كان بعض نهج البلاغه منحولاً و بعضه صحیحاً لم یكن ذلك كذلك.[4]

 

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . علامه امینی، در الغدیر، ج 4، ص 193 ـ 198، متعرض این اشكال و پاسخ آن شده است.

[2] . انسان كامل از دیدگاه نهج البلاغه، ص 36.

[3] . المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه، ص 1377 ـ 1424.

[4] . شرح ابن ابی الحدید، ج 4، ص 325.

مهدي مهريزي، آشنايي با متون حديث و نهج البلاغه، ص 159

No
ثبت نظر
نام
متن
تقویم تاریخ
۱ ۱۳۹۶ شنبه ۱ مهر

شماره سفارش

 

اوقات شرعی