نمایندگی
شهرها
پشتیبانی
محصولات
فروش
محصولات
کتابخانه مذهبی
قرآن کریم (متن کامل، ترجمه، قرائت و ...)
 
نظرسنجی
سوالی برای نظر سنجی وجود ندارد
نظرات سایرین  |  آرشیو نظرسنجی
در كلام علما وبزرگان شيعه
آشنايي با نهج البلاغه / نهج البلاغه در كلام انديشمندان / در كلام علما وبزرگان شيعه

نهج البلاغه در كلام علما وبزرگان شیعه

1. بنیانگذار جمهورى اسلامى حضرت امام خمینى (ره) در وصیتنامه الهی سیاسی خود می فرمایند:

ما مفتخریم كه كتاب نهج‏البلاغه كه بعد از قرآن، بزرگترین دستور زندگى مادى و معنوى و بالاترین كتاب رهایى بخش بشر است و دستورات معنوى و حكومتى آن بالاترین راه نجات است، از امام معصوم ماست.(1)

و در پیام دیگرى آن را شفاى دردهاى فردى و اجتماعى دانسته و آن را اقیانوسى معرفى مى‏نماید كه هر دانشمندى در آن فرو رود غرق مى‏شود.(2)

2. مقام معظم رهبرى حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله‏العالى) می فرماید:

نهج‏البلاغه گنجینه عظیمى است كه به این سادگى حتى به موجودیت آن نمى‏شود دست‏یافت و آن را فهمید و بعد از اینكه چنین موجودى را شناختیم نوبت كار اصلى یعنى بهره‏بردارى است . ما هنوز موجودیت نهج‏البلاغه را هم نشناخته‏ایم، البته بسیارى از منابع غنى اسلامى نیز همین وضعیت را دارند، اما نهج‏البلاغه با رتبه و پایه والایى كه دارد در حقیقت‏یك استثنا است كه باید به صورت یك گنجینه استثنائى با آن برخورد كرد .

این كتاب وقتى در كنار قرآن قرار گیرد یقینا تالى قرآن است، یعنى ما دیگر كتابى نداریم كه داراى این حد از اعتبار و جامعیت و قدمت‏باشد، لذا احیاى نهج‏البلاغه تنها وظیفه شیعیان نیست، بلكه وظیفه همه مسلمانان است، همه مسلمانان به عنوان احیاى یك میراث بى‏نظیر اسلامى باید نهج‏البلاغه را زنده كنند . و این احیا نه فقط به معناى كثرت چاپ - كه خوب زیاد هم چاپ شده - بلكه به معناى تحقیق در آن است، همچنانكه روى قرآن كریم تحقیق شده، تفسیرهاى زیادى نوشته شده است، روى نهج‏البلاغه هم باید این تحقیقات انجام گیرد، همان طورى‏كه قرآن خوانده مى‏شود نهج‏البلاغه هم باید خوانده شود چون تالى قرآن است، همان طورى كه مسلمانها خودشان را موظف مى‏دانند كه با قرآن انس پیدا كنند و ندانستن قرآن را براى خود نقص مى‏شمارند، ندانستن نهج‏البلاغه هم باید نقص به حساب بیاید .

نكته دیگرى كه در اینجا فوق‏العاده مهم است و به نظر من تكلیف همه ما است، این است كه ما موقعیت صدور این سخنان و احوال گوینده آنها را به خوبى بشناسیم و بدانیم كه این آگاهى و شناخت‏براى درمان بسیارى از بیمارى‏هاى جامعه ما شفایى عاجل است زیرا وقتى گوینده این سخن‏ها را مورد مطالعه قرار مى‏دهیم مى‏بینیم یك انسان عادى نیست‏بلكه دو خصوصیت دارد كه سخن او را، به اهمیت فوق‏العاده‏اى مى‏رساند . آن دو خصوصیت، حكمت و حاكمیت اوست، على (ع) اولا یك حكیم است از آن كسانى كه «یؤتى الحكمه من یشاء» . حكمت الهى به او داده شده، جهان و انسان و حقایق آفرینش و دقایق هستى را مى‏شناسد، حكیم یعنى به حقایق جهان واقف است، حالا به عقیده كسانى كه او را امام معصوم مى‏دانند، به الهام من الله، و به عقیده آنهایى كه او را معصوم نمى‏دانند به تعلیم از پیغمبر و از اسلام . بهرحال در اینكه یك انسان بصیر و حكیمى است از نوع حكمت پیغمبران، كه به حقایق آفرینش و آنچه در گنجینه‏هاى خداوند است آشنا است كسى تردید ندارد .

در آئینه نهج‏البلاغه نگاه كنید و ببینید شما از وضع كنونى خودتان چه چیزى را مى‏بینید، كدام درد و خطر را مى‏بینید؟ كدام هشدار متوجه ماست؟ درمانش در نهج‏البلاغه موجود است، امروز بسیار لازم است كه محققان، نهج‏البلاغه را از این جهات تفسیر كنند.(3)

3. سیدرضى(ره) :

او كه خود همت ‏به جمع‏آورى این اثر سترگ گماشته و با نهج‏البلاغه جاودانه شده و همچون قطره‏اى كه خود دریا شده مى‏نویسد: جویندگان و سود برندگان از آن زیاد است و این به دلیل گران سنگى و قدر و منزلت این كتاب در فراهم داشتن شگفتى‏هاى سخن‏ورى و زبان‏آورى اوست.(4)

4. مرحوم ملا صالح روغنى قزونى(ره) :

یكى از شارحان بزرگ فارسى نهج‏البلاغه مرحوم ملا صالح روغنى قزونى(ره) است كه در عهد شاه عباس دوم سلیمان صفوى مى‏زیسته و از مترجمان زبردست عصر خویش بوده و ترجمه‏ها و شرح‏هاى او بر كتب مهمى چون نهج‏البلاغه، صحیفه سجادیه و مثنوى رومى در دربار صفوى مقبولیت تام داشته است . وى از شاگردان حكیم متبحر میرداماد» مى‏باشد(5) مهم‏ترین اثر وى شرح نهج‏البلاغه به فارسى است كه به گفته مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانى از سودمندترین و مفیدترین شرح‏هاى نهج‏البلاغه است (6) كه البته چاپ هم شده است . ایشان نهج‏البلاغه را جامع و عدیم‏المثل و فوق طاقت ‏بشرى دانسته است.(7)

5. حجه الاسلام و المسلمین استاد على دوانى :

ایشان كه امروزه از رجال شرح حال نویس مهم به ‏شمار مى‏رود و تالیفات متعددى در آثار و احوال دانشمندان دارد برآنند كه نهج‏البلاغه خود بهترین وسیله شناخت امام متقین على (ع) است . دانشمندان معتقدند كه پس از قرآن دنیاى اسلام كتابى از لحاظ ابعاد و ارزشهاى اسلامى همچون نهج‏البلاغه در اختیار ندارند.(8)

گروهى دیگر نیز نهج‏البلاغه را به عنوان برگزیده سخنان مولا، بیان گر اسلام راستین و ترجمان وحى خدا و برگدان شیوایى قرآن مى‏دانند (9) و منشا این دفتر حكمت را نیز قرآن دانسته‏اند لذا همه حكمت‏ها و دستورات مندرج در آن را ملهم از قرآن و رسول خدا (ص) دانسته‏اند.(10)

6. سیدرضى(ره) باز هم مى‏نویسد :

بعد از قرآن و بیانات پیامبر اكرم (ص) هر كلام و خطبه و مقاله‏اى را كه خواندم و شنیدم توانستم با آن رقابت كنم و بهتر از ان یا همانندش را بگویم مگر كلمات امیرالمؤمنین على ع را كه هرچه كوشیدم توانایى رقابت‏با آن را در خود نیافتم.(11)

7. مرحوم آیه‏الله حاج میرزا على آقا شیرازى :

عارف بزرگوار مرحوم آیه‏الله حاج میرزا على آقا شیرازى(ره) كه در زمان خود اسوه علم و تفوا بوده و امروزه براى آشنایان با معارف اسلامى نامى آشناست، از استادان و غواصان دریاى بى‏كران نهج‏البلاغه بوده است. استاد شهید مطهرى كه خود نهج‏البلاغه‏شناس مهمى است در مكتب این دانشور، زانوى تعلم بر زمین زده و با عالم شگفت كتاب حكمت‏آمیز على (ع) آشنا شده است . وى مى‏گوید: او(آیه‏الله حاج میرزا على آقا شیرازى) یك نهج‏البلاغه مجسم بود، مواعظ نهج‏البلاغه در اعماق جانش فرو رفته بود . براى من محسوس بود كه روح این مرد با روح امیرالمؤمنین (ع) پیوند خورده و متصل شده است.(12)

جالب این كه آشنایى و پیوند این عارف با نهج‏البلاغه از طریق مرحوم شهید مدرس بوده است . به گفته میرزا على آقا شیرازى مدرس نخستین كسى بوده كه تدریس نهج‏البلاغه را در حوزه‏هاى علمیه رسمى كرد و این كتاب گرانسنگ را متن درسى براى تعلیم قرار داد.(13)

مدرس زندگى عجیبى داشت، در تمام عمر طلبگى را ترك ننمود، در مراجعت از نجف روزهاى پنج‏شنبه هر هفته براى طلاب درس اخلاق مى‏گفت و مبناى درسش نهج‏البلاغه بود . یك روز به درس ایشان رفتم، چنان حاضرالذهن، عبارات نهج‏البلاغه را از بر مى‏خواند و از كتب بزرگان شعر و ادب و ادربیات عرب، ضرب‏المثل مى‏آورد كه من علاقمند شدم و مدتى به درس ایشان مى‏رفتم . وى مى‏گفت‏بالاترین كتاب، نهج‏البلاغه است، بخوانید و به دیگران یاد بدهید . به هر حال مشوق من در نهج‏البلاغه، مدرس بود.(14)

حاج میرزا على آقا شیرازى بر این باور بود كه جاذبه و بلنداى كلام امام على علیه‏السلام چون قرآن، دل آدمى را روشنى بخشیده و اندیشه را جهت داده و روح را فرح مى‏نماید . به عقیده وى نهج‏البلاغه پرتوى پرفروغ از قرآن و ترجمان آن است و تراوش روحى ملكوتى است كه به حق عبدالله بود و اثرى است مفید و سازنده براى بیدار نمودن خفتگان در بستر غفلت دارویى است‏براى شفاى آنان كه به بیماریهاى دل وامراض روان مبتلایند و مرهمى است‏براى افرادى كه از دردهاى فردى و اجتماعى در تب و تاب هستند و خلاصه سخنش این بود كه نهج‏البلاغه در بین افراد طالب حق و مشتاق مصونیت و مغزهاى نورانى، مشترى دارد و شایسته نیست چنین اثرى محجوب و مهجور بماند بلكه باید جرعه‏هایى از آن را به كام تشنگان فرو ریخت.(15)

8 . استاد علامه حسن‏زاده آملى :

فیلسوف و عارف گرانمایه شیعه استاد حسن‏زاده آملى كه در ادبیات فارسى و نیز تبحرى ویژه دارد ، این كتاب را شجره طیبه‏اى كه براى زندگى انسانها در تمام شئونات و برنامه‏ها راهنما و دلیل قویى است مى‏دانند . از دیدگاه استاد حسن‏زاده آملى این كتاب، معجزه گفتارى است چرا سیره امام على (ع) به دو معجزه فعلى و قولى تقسیم مى‏شود . معجزه فعلى مانند كندن در قلعه خیبر، و معجزه قولى كتاب گرانقدر نهج‏البلاغه است. (16) ایشان در جای دیگر مى‏گویند:

در سلسله معجزات قولى، قرآن مجید است كه صورت كتبى خاتم (ص) است و معارف صادر از اهل بیت عصمت و وحى چون نهج‏البلاغه و زبور و انجیل آل محمد (ص) صحیفه سجادیه و جوامع روایى، تالى آن .(17)

9. حضرت آیت‏الله مكارم شیرازى :

ایشان كه علاوه بر تبحر در فقه و اصول، ترجمه‏اى شیوا از قرآن كریم و نهج‏البلاغه به جهان معرفت عرضه كرده و معتقدند كه: نهج‏البلاغه مرهمى بر دردهاى جانكاه بشریت است عالى‏ترین روش آزادى انسانها را در ابعاد مختلف مورد بررسى قرار مى‏دهد چرا كه منادى عدالت اجتماعى است . این كتاب در نوع خود بى‏نظیر و براى هر زمان و هر نسل، اثر مفید مى‏باشد.

(18)

10. آیه‏الله جعفر سبحانى :

این فقیه بزرگوار و اصولى معاصر، خبرهاى غیبى نهج‏البلاغه را گواه بر این دانسته كه امام (ع) علاوه بر آگاهى‏هاى حسى و عقلى از آگاهى سومى به نام الهام و تایید الهى برخوردار است و انسان به وسیله این حس، شكننده مرزهاى زمان و مكان و حجاب ماده مى‏باشد و با این قوه، حوادث را پیش از وقوع درك كرده و با آن حوادث ارتباط برقرار كرده و كاملا آن را لمس مى‏كند . آگاهى از غیب و گزارش امام (ع) از حوادث و رویدادهاى پنهان و پوشیده خصوصا جریان‏هایى كه پس از شهادت وى رخ داد یكى از ابعاد گسترده نهج‏البلاغه را تشكیل مى‏دهد و این خبرهاى غیبى گواه است كه امام علاوه بر آگاهیهاى متعارف از آگاهى سومى برخوردار بوده كه هرگز نمى‏توان آن را از طریق ابزارى به نام حس و عقل كشف كرد . (19)

11. استاد شهید مرتضى مطهرى :

آیه الله شهید مطهرى (ره)در كتاب ارزشمند سیرى در نهج‏البلاغه چنین می نویسد: نهج‏البلاغه چندین دنیا دارد: دنیاى زهد و تقوا، دنیاى عبادت و عرفان، دنیاى ملاحم و مغیبات، دنیاى سیاست و مسئولیت‏هاى اجتماعى، دنیاى حماسه و شجاعت . . (20)

امتیاز نهج‏البلاغه براى فردى كه سخن‏شناس باشد و زیبایى سخن را درك كند نیاز به توضیح و توصیف ندارد . اساسا زیبایى درك كردنى است، نه وصف كردنى نهج‏البلاغه پس از نزدیك چهارده قرن براى شنونده امروز همان لطف و حلاوت و گیرندگى و جذابیت را دارد كه براى مردم آن روز داشت است. (21)

12. دكتر سید جعفر شهیدى :

استاد دكتر سید جعفر شهیدى كه از ادیبان برجسته كشورمان است و استادى مسلم او بر لغت و ادب عرب مورد تایید و تصدیق همگان است و ترجمه شیوایش از نهج‏البلاغه در بین ترجمه‏هاى پیشیناز ویژگی های مهمی برخوردار است، این كتاب عظیم را منبع و سرمایه غنى همه ادیبان، شاعران، خطیبان و نویسندگان تاریخ اسلامى دانسته و همه مطالب آن را یك گنجینه سرشار مى‏داند . وى مى‏گوید:

پس از آن كه شریف رضى سخنان امام را از خطبه، نامه و فقره‏هاى كوتهاه گردآورى نمود سرمایه‏اى غنى در دسترس ادیبان و خطیبان و مترسلان نهاده شد چنانچه ظاهرا توجه ادیبان ایرانى به فقره‏هاى كوتاه سخنان امام، پس از تالیف كتاب مطلوب كل طالب من كلام على بن ابى طالب به وسیله رشید وطواط است . بحث در این كه آیا همه این خطبه‏ها و نامه‏ها و سخنان كوتاه (كلمات قصار) كه در مجموعه‏اى به نام نهج‏البلاغه گردآمده گفتار على (ع) است و یا برخى از گفته‏هاى دیگران نیز به نام حضرت، ثبت‏شده از قرن‏ها پیش آغاز شده و تا امروز به قدر كافى پیرامون آن گفته و نوشته‏اند . آنان كه در سخن‏شناسى و نقد ادبى نزد گویندگان عرب كنانتى دارند گواهى داده‏اند كه این گوهرهاى گرانبها همه به یك گنجینه تعلق دارد . . . پس از آن كه مذهب تشیع در ایران رواج یافت‏به اطمینان خاطر مى‏توان گفت كه شعر و شاعر و نثر از تاثیر نهج‏البلاغه و گفتار على (ع) خالى نیست. (22)

13- مرحوم آیه‏الله حاج میرزا على آقا شیرازى :

مرحوم میرزا على آقا شیرازى(ره) سید رضى را دانشمندى بلند قدر مى‏دانست كه با تدوین نهج‏البلاغه چراغى فروزان فرا راه جامعه اسلامى قرار داد تا در قرون متمادى و اعصار متوالى، راهنماى جوامع انسانى به راه راست و نیل آنان به كمالات شایسته و فضایل انسانى و تكامل علمى و عقلى باشد و از این كه عده‏اى در اصالت چنین اثرى شك مى‏كنند و گویى عاملى از رسوبات رشك‏آلود و لجاجت از آنان برمى‏خیزد، رنج مى‏برد و در برابر این شكاكان كه بى‏هیچ برهان یا هدف سالمى در صحت‏سند نهج‏البلاغه و انتساب محتواى آن به امام على (ع) تردید كرده‏اند كوشید تا منابع و مراجعى كه این نسبت را ثابت مى‏كنند بیابد و توفیق این اثر ثمین را مسجل كند. (23)

14- در پایان به فرازی دیگر از بیانات مقام معظم رهبرى (مدظله‏العالى) اشاره می نماییم :

این كتاب(نهج‏البلاغه) وقتى در كنار قرآن قرار گیرد یقینا تالى قرآن است، یعنى ما دیگر كتابى نداریم كه داراى این حد از اعتبار و جامعیت و قدمت‏باشد، لذا احیاى نهج‏البلاغه تنها وظیفه شیعیان نیست، بلكه وظیفه همه مسلمانان است، همه مسلمانان به عنوان احیاى یك میراث بى‏نظیر اسلامى باید نهج‏البلاغه را زنده كنند . و این احیا نه فقط به معناى كثرت چاپ - كه خوب زیاد هم چاپ شده - بلكه به معناى تحقیق در آن است .

این بود گوشه ای از كلمات و نظرات علما و بزرگان بزرگوار شیعه پیرامون نهج البلاغه كه با توجه به اختصار در این مقاله به برخی از آنها اشاره گردید .خداوند توفیق بهره مندی هرچه بیشتر از این گنجینه معنوی و نورانی را به ما مرحمت فرماید . انشاءالله .

 

پی نوشت ها:

1- وصیت نامه الهى و سیاسى .

2- پیام مروخ 27/2/1360 امام خمینى به كنگره هزاره نهج‏البلاغه، ص 7 .

3- بیانات مقام معظم رهبرى در پنجمین كنگره نهج‏البلاغه .

4- استادى، رضا، بحثى كوتاه پیرامون مدارك نهج‏البلاغه، بنیاد نهج‏البلاغه، تهران، 1362 .

5- ریحانه الادب، مدرس تبریزى، كتابفروشى خیام، ج 1 و 2، ص 343 .

6- الذریعه، ج 14، ص 128 .

7- حكمت اسلام، مولا صالح روغنى قزوینى، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1354، ص 12 .

8- دوانى، على: نگاهى كوتاه به زندگى پرافتخار سید رضى (مندرج در یادنامه كنگره هزاره نهج‏البلاغه) تهران، بنیاد نهج‏البلاغه، 1360، ص 232 .

9- همان، ص 50 .

10- همان، ص 51 - 50 .

11- محمد امین النواوى: جولات اسلامیه، بیروت، 1980، چ 3، ص 99 .

12- مطهرى، مرتض: عدل الهى، صدرا، تهران، 1378، چ 10، ص 49 .

13- گلى زواره ، غلامرضا، شهید مدرس ماه مجلس، تهران، سازمان تبلیغات اسلامى، چ 1، ص 54 .

13- باقى، عبدالعلى: مدرس مجاهدرى شكست‏ناپذیر، قم، نشر تفكر، چ 1، ص 159 .

15- گلى زواره، غلامرضا: ناصح صالح، قم، انتشارات حضور، 1378، چ 1، ص 124 .

16- حسن‏زاده آملى، حسن: انسان كامل در نهج‏البلاغه، مندرج در یادنامه كنگره هزار نهج‏البلاغه - ص 50 .

17- همان، ص 50 .

18- یادنامه كنگره هزار نهج‏البلاغه: ص 178 .

19- همان، ص 163 .

20- مطهرى، مرتضى: سیرى در نهج‏البلاغه، ص 7 .

21- همان، ص 7 .

22- یادنامه كنگره هزاره نهج‏البلاغه: بنیاد نهج‏البلاغه، 1360، ص 221 .

23- گلى زواره، غلامرضا: ناصح صالح، قم، انتشارات حضور، 1378، چ 1، ص 170 .

24- بیانات مقام معظم رهبرى در پنجمین كنگره نهج‏البلاغه.

حسن منتظري

 

 

No
ثبت نظر
نام
متن
تقویم تاریخ
۱ ۱۳۹۶ شنبه ۱ مهر

شماره سفارش

 

اوقات شرعی