نمایندگی
شهرها
پشتیبانی
محصولات
فروش
محصولات
کتابخانه مذهبی
قرآن کریم (متن کامل، ترجمه، قرائت و ...)
 
نظرسنجی
سوالی برای نظر سنجی وجود ندارد
نظرات سایرین  |  آرشیو نظرسنجی
آثار مدح و مرثیه سرایی
پيامبر و اهل بيت ع / جايگاه مدح و مرثيه / آثار مدح و مرثیه سرایی

آثار مدح و مرثیه سرایی

در فرهنگ تشیع مرثیه سرایی و مدح ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ از اهمیت ویژه ای برخوردار است و شعر و شاعر، منزلت و جایگاه بلندپایه دارد و شاعران و مدیحه سرایانی كه در راستای تبیین اندیشه معصومان والاگهر و اشاعه فضیلت و اخلاق، شعر می سرایند و شعرشان رویكرد ولایی و معنوی دارد به عنوان تأییدشدگان و الهام یافتگان روح قدسی یاد شده اند رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمودند: «ان من الشعر الحكمه» همانا برخی از اشعار حكمت است.[1]

مرثیه سرایی و مدح اهل بیت ـ علیهم السلام ـ علاوه بر اینكه از تعظیم شعائر الهی است دارای آثار و فواید فرهنگی، دینی، مذهبی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی است.

الف: احیای ارزش های اسلامی

مرثیه سرایان، الگوهای جاودانه در تاریخ و جریانات آموزنده مهم و مستمر در سراسر زندگی بشر را احیاء می كنند. مرثیه سرایی در خصوص ائمه اطهار احیاء پاكیها و مبارزه با ظالمان و بیدادگران جامعه است و در طول تاریخ ظالمان و بیدادگران با مرثیه سرایی و مجالس مرتبط با ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ مخالف بوده اند و سعی داشتند كه مرثیه سرایی را به تعطیلی بكشانند و یا به گونه ای از مسیر الهی آن را منحرف سازند. تا فواید و آثار آن را از بین ببرند چون از آثار آن در هراس بودند.

مرثیه از جمله عواملی است كه می تواند فرهنگ را حفظ و منتقل كند خصوصاً فرهنگ عاشورا به وسیله مرثیه زنده مانده است. فرهنگ می تواند به فكر و نهضت امام حسین ـ علیه السلام ـ تجسم بخشد و حق را برای همگان واضح و روشن كند مرثیه سرایی تبیین زوایای زندگی ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ است و در این راستا مرثیه سرایی نشان دهنده فضیلتهای خاندان پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ است.

ب: زنده ماندن اهداف و شعارها:

مدح و مرثیه سرایی منجر به تبیین اهداف و برنامه های زندگی ائمه اطهار است به ویژه مرثیه سرایی پیرامون حادثه عاشورا و كربلا مخاطب خود را با اهداف آن امام همام هر چه بیشتر آشنا می سازد و احیای امر به معروف و نهی از منكر است. در مرثیه سرایی شعائر تقویت می شود و برای مسلمانان و همه جهانیان حق از باطل جدا شده و از ممزوج شدن حق و باطل در بستر زمان جلوگیری می كند. مرثیه ها و سرودهای انقلابی عامل تقویت روحیه شیعیان و حفظ مكتب است كه شهادت طلبی، ایمان به ولایت و ائمه اطهار، عدالت محوری، امر به معروف و نهی از منكر و مبارزه با فساد را ترویج می كند.

ج: القاء اندیشه ظلم ستیزی در جوامع بشری

مدح اهل بیت ـ علیهم السلام ـ ظلم ستیزی و توجه به ارزشهای اسلامی و پیوستگی و اتحاد مسلمین و احیاء اندیشه «آل الله» را در بردارد و آرمانها و قوانین اسلامی را تثبیت می كند.

مرثیه سرایی یكی از راه های پاس داشت ارزشها است، دفاع از مرام اهل بیت و ذكر مصائب آنها نوعی فرهنگ سازی است «ادبیات آل الله»، عنوان یك سلسله آثار ادبی ـ در قالبهای گوناگون ـ می تواند باشد كه همخط و همخون با «اهل بیت _ علیهم السلام _» باشد، چهره پرفضیلت آنان را معرفی كند، جهات الگویی این خاندان را روشن سازد حماسه های پرشور و عرفان ناب و اخلاق والا و اندیشه های تابناكشان را به قلم آورد و بسراید، غبار بی خبری و ماسك انحراف و تحریف را در معرفی سیمایشان بزداید و پیشینه بلندآوازه و سراسر افتخار اینگونه ادبیات مكتبی و ولایی را به امروزیان بازگو كند.[2]

د: گسترش فرهنگ اهل بیت ـ علیهم السلام ـ :

مرثیه و مدح اهل بیت فرهنگ متعالی شیعه را به توده های شیفته اهل بیت ـ علیهم السلام ـ منتقل می كند و اگر شعر و مرثیه پر مضمون و برخوردار از عمق و با پشتوانه ای از مطالعه و شناخت باشد، به هواداران «آل الله» رشد فكری می دهد.

سهم بزرگی كه مدیحه سرایان و شاعران عالم و اندیشمند و اهل مطالعه بر گردن امت محمدیه دارند فراموش شدنی نیست و مرثیه هایی كه با الهام از مطالعه و معلومات و آگاهی از معارف دین باشد به همان میزان كه پرمغز است احیاگر اندیشه و فرهنگ اهل بیت ـ علیهم السلام ـ است.

پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ در فضیلت سرودن شعر درباره خاندان رسالت می فرماید: «من قال فینا بیت شعر بنا الله له بیتاً فی الجنه» (وسائل الشیعه 10 / 467)

امروزه مدح و مرثیه و شعر خوب، محكم، زیبا، دلنشین و جذاب درباره اهل بیت پیامبر مثل دوران سلطه فرهنگی سیاسی امویان و عباسیان «جهاد» است و دارای فضیلت بسیار.[3]

ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ شاعران را ترغیب می كردند كه در رثاء سیدالشهداء شعر بسرایند زید شحام می گوید: با گروهی از اهالی كوفه در خدمت حضرت صادق ـ علیه السلام ـ بودیم كه جعفر بن عفان وارد شد امام به او توجه و اكرام كرد و او را نزدیك خود نشاند و فرمود .... به من خبر رسیده كه در رثای حسین ـ علیه السلام ـ شعر می گویی! عرض كرد: آری، فدایت شوم. فرمود: پس بخوان و چون جعفر مرثیه خواند، امام و حاضران گریستند و آن حضرت به حدی گریه كرد كه اشك بر محاسن مباركش جاری شد آنگاه فرمود به خدا سوگند فرشتگان مقرّب الهی در اینجا حضور یافتند و مرثیه تو را برای امام حسین ـ علیه السلام ـ شنیدند و بیش از ما گریستند همانا خداوند متعال بهشت را با همه نعمتهایش برای تو واجب ساخت و گناهانت را آمرزید. آنگاه فرمود ای جعفر، می خواهی بیشتر بگویم؟ عرض كرد: آری، سرور من. فرمود: هر كه در رثای حسین ـ علیه السلام ـ شعری می گوید یا بگوید قطعاً خدای متعال بهشت را بر او واجب می سازد و او را می آمرزد.[4]

شیعه چهارده قرن برای امامان خود مجلس عزا به پا می كند، مظلومیت و غربت آن حوادث شكننده را باز می گوید. این سوگواریها و ذكر مراثی زمینه ساز انس و الفت و یگانگی با محتوای حادثه، و نفرت نسبت به قساوت پیشه گان و بیدادگران است و مؤثرترین روش در انتقال فرهنگ كربلا و احیاء ارزشهای انسانی ذكر مراثی و سوگواری برای شهدای كربلا و ائمه طاهرین است.

سوگواری و ذكر مراثی زمینه ساز تلطیف عواطف و سلامت درون است و بیانگر نفرت از ستم و ستمگران است. مرور شخصیت و خاندان رسول الله ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ باعث اتصال به ارزشهای الهی می گردد و فاصله ها از نظرگاه تاریخی با خاندان پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ كم می شود و این كم كردن و برداشتن فاصله ها در یگانگی و همسویی و همراهی با اهل بیت ـ علیهم السلام ـ بسیار مؤثر است و همین باور و فرهنگ باعث شده است كه شیعه عاشقانه و سوگوارانه با به پا ساختن مجلس عزا و ذكر مراثی اباعبدالله و اهل بیت ـ علیهم السلام ـ به تبیین افكار و اندیشه های بزرگان دین بپردازد.

پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز در سایه ذكر مصائب و مراثی اهل بیت و شهدای كربلا صورت گرفت و رزمندگان در دوران هشت سال دفاع مقدس، در هر موقعیت و مناسبتی، حتی در پیروزیها نام و یاد اباعبدالله و حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ را فراموش نمی كردند و شب های عملیات ذكر اباعبدالله توان می بخشید.

مرثیه و سوگواری و زیارت عاشورای اباعبدالله ـ علیه السلام ـ ، برپایی مجالس عزاداری و سرودهایی كه به هنگام اعزام نیروها نام و یاد اباعبدالله محور و مدار اصلی آنها بود.

مراثی و نوحه های دفاع مقدس افزون بر اندوه و حزن، لحن حماسی و هیجانی داشت و نقش برانگیزانندگی و مهیج برای حضور در جبهه ها یا شركت در عملیات ها را ایفا می كرد.[5]

با توجه به مطالبی كه بیان شد می توان نتیجه گرفت كه مدح و مرثیه سرایی در خصوص اهل بیت ـ علیهم السلام ـ علاوه بر اجر معنوی و اخروی كه دارد و در ردیف جهاد در راه خدا است موجب می شود كه ارزشهای انسانی و الهی زنده شود، اهداف ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ تبیین شود و چهره پرفضیلت آنها شناسانده شود و از همه مهمتر فرهنگ شهادت طلبی احیاء می شود و جوامع اسلامی را در مقابل ظالمان و طغیانگران بیمه می كند. و مرثیه سرایی در طول هشت سال دفاع مقدس از عوامل مقاومت و پایداری رزمندگان اسلام بود.

 

--------------------------------------------------------------------------------

[1] - محمد باقر پورامینی، ابو فراس حمدانی، چاپ اول، قم، مركز انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، سال 1380 صص 41 ـ 39.

[2] - جواد محدثی، شعر متعهد شیعی، ماهنامه كوثر، شماره ششم، سال اول شهریور 1376، ص 80.

[3] - همان صص 81 و 97.

[4] - عمادالدین رضایی همدانی،گریه و عزاداری امام حسین ـ علیه السلام ـ ، بصائر، شماره 24، سال سوم 1376، ص 55.

[5] - محمدرضا سنگری و مهدی عبداللهی، عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس، چاپ اول، مركز تحقیقات اسلامی، سال 1380، ص 190 تا ص 198.

ابوالقاسم عظيمي- مرکز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه

 

No
ثبت نظر
نام
متن
تقویم تاریخ
۱ ۱۳۹۶ شنبه ۱ مهر

شماره سفارش

 

اوقات شرعی